Previous Verse

Shloka 95

Adhyaya 10Jaimini’s Questions on Birth, Death, Karma, and the Embodied Journey

अवरोहणीं च सम्प्राप्य पूर्ववद्यान्ति मानवाः ।

एतत्ते सर्वमाख्यातं यथा जन्तुर्विपद्यते ।

अतः शृणुष्व विप्रर्षे यथा गर्भं प्रपद्यते ॥

avarohiṇīṃ ca samprāpya pūrvavad yānti mānavāḥ | etat te sarvam ākhyātaṃ yathā jantur vipadyate | ataḥ śṛṇuṣva viprarṣe yathā garbhaṃ prapadyate ||

เมื่อถึงหนทางแห่งการเสื่อมลง มนุษย์ย่อมดำเนินไปดังเดิม. ทั้งหมดนี้ได้กล่าวแก่ท่านแล้วว่า สัตว์ผู้มีชีวิตประสบความตกต่ำอย่างไร; บัดนี้ โอพราหมณ์ฤๅษี จงฟังว่าเขาเข้าสู่ครรภ์อย่างไร.

अवरोहणीम्the descent (path/condition of descending)
अवरोहणीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootavarohaṇī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
सम्प्राप्यhaving reached
सम्प्राप्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootsam-pra-āp (आप् धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive): 'having attained'
पूर्ववत्as before
पूर्ववत्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpūrvavat (अव्यय)
Formरीत्यर्थक-अव्यय (adverb: as before)
यान्तिgo
यान्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootyā (या धातु)
Formलट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; (पूर्ववत् + यान्ति)
मानवाःhuman beings
मानवाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmānava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
एतत्this
एतत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (एतत् + ते)
तेto you
ते:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी (4th/Dative) एकवचन (enclitic)
सर्वम्all, entire
सर्वम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; एतत् इति विशेषण
आख्यातम्has been explained
आख्यातम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-khyā (ख्या धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे 'has been told'
यथाhow, in what way
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formप्रकार/उपपत्त्यर्थक-अव्यय (how/that)
जन्तुःa creature, living being
जन्तुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjantu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विपद्यतेperishes, meets misfortune
विपद्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-pad (पद् धातु)
Formलट्-लकार, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अतःtherefore
अतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatas (अव्यय/तद्-तसिल्)
Formहेतौ/क्रमार्थक-अव्यय (therefore, hence)
शृणुष्वlisten (now)
शृणुष्व:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootśru (श्रु धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष, एकवचन
विप्रर्षेO brahmin-sage
विप्रर्षे:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvipra-ṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; समासः—कर्मधारय: विप्रश्चासौ ऋषिश्च
यथाhow
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formप्रकारार्थक-अव्यय
गर्भम्womb, embryo
गर्भम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootgarbha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रपद्यतेenters, attains
प्रपद्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-pad (पद् धातु)
Formलट्-लकार, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
Pitā to Putra (addressing him as viprarṣi in the didactic frame)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Karmic descentCycle of rebirthDidactic transitionEmbryology (garbha)

FAQs

The text pivots from outcomes (death/afterlife) to origins (conception), underscoring saṃsāra as a continuous causal chain; understanding the chain is meant to motivate dharmic restraint and higher aims.

Instructional/dharma-knowledge segment; it prepares for a ‘sarga-like’ micro-account (formation of the body) though not cosmic sarga proper.

‘Descent’ and ‘entry into the womb’ can be read as the jīva’s contraction into limitation—consciousness taking on name-and-form under prior impressions (vāsanā).