Shloka 63
क्षमयन्तं तु राजानं पाण्डव: प्रत्यभाषत । चिरं क्षान्तमिदं राजन न मन्युर्विद्यते मम,राजाको क्षमा माँगते देख पाण्डुनन्दन युधिष्ठिरने कहा--'राजन्! मैंने चिरकालसे क्षमाका व्रत ले रखा है, अत: आपका यह अपराध क्षमा हो चुका है। मुझे आपपर जरा भी क्रोध नहीं है
kṣamayantaṃ tu rājānaṃ pāṇḍavaḥ pratyabhāṣata | ciraṃ kṣāntam idaṃ rājan na manyur vidyate mama ||
เมื่อพระราชาทรงขออภัย ปาณฑพยุธิษฐิระจึงกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา เรื่องนี้ข้าให้อภัยมานานแล้ว ข้าถือพรตแห่งขันติมาเนิ่นนาน ในใจข้ามิได้มีความพิโรธต่อพระองค์เลย”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights kṣamā (forgiveness/forbearance) as a conscious dharmic discipline: one should release resentment rather than merely suppress it, especially when reconciliation is needed.
A king seeks pardon, and the Pāṇḍava—understood here as Yudhiṣṭhira—responds that the offense has already been forgiven and that he harbors no anger, reaffirming his long-held vow of forbearance.