Shloka 8
Uttarā-Pratigrahaṇa and Abhimanyu–Uttarā Vivāha
Virāṭa-parva, Adhyāya 67
उस समय अर्जुन शत्रुओंको छोड़कर--उन्हें जीवनदान दे, मदकी धारा बहानेवाले हाथीकी भाँति मस्तीकी चालसे विराटनगरकी ओर लौटे जा रहे थे। कौरवोंको उनपर आक्रमण करनेका साहस नहीं हुआ ।। ततः स तन्मेघमिवापततन्तं विद्राव्य पार्थ: कुरुसैन्यवृन्दम् । मत्स्यस्य पुत्र द्विषतां निहन्ता वचोडब्रवीत् सम्परिरभ्य भूय:,क्षुत्पिपासापरिश्रान्ता विदेशस्था विचेतस: । जब कौरव-दलके लोग चले गये या इधर-उधर सब दिशाओंमें भाग गये, उस समय बहुत-से कौरवसैनिक जो घने जंगलमें छिपे हुए थे, वहाँसे निकलकर डरते-डरते अर्जुनके पास आये। उनके मनमें भय समा गया था। वे भूखे-प्यासे और थके-माँदे थे। परदेशमें होनेके कारण उनके हृदयकी व्याकुलता और बढ़ गयी थी। वे उस समय केश खोले और हाथ जोड़े हुए खड़े दिखायी दिये
tataḥ sa tanmegham ivāpatatantaṃ vidrāvya pārthaḥ kurusainyavṛndam | matsyasya putro dviṣatāṃ nihantā vaco 'bravīt samparirabhya bhūyaḥ, kṣutpipāsāpariśrāntā videśasthā viceṭasaḥ |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—แล้วปารถะได้ขับไล่กองทัพกุรุที่พุ่งเข้ามาดุจเมฆพายุให้แตกกระเจิง และด้วยการประทานชีวิตแก่ศัตรู มิได้ไล่ฆ่าให้สิ้น เขาจึงหันกลับมุ่งสู่นครวิราฏะ ด้วยย่างก้าวสง่าช้า ๆ ดุจช้างตกมัน เหล่ากุรุไม่กล้าบุกเข้าทำร้ายเขาอีก ครั้นกองทัพกุรุถอยหรือหนีไปทุกทิศ เหล่าทหารกุรุจำนวนมากที่ซ่อนอยู่ในป่าทึบก็ออกมาด้วยความสั่นกลัว เข้าหาอรชุน ความหวาดหวั่นครอบงำจิตใจ พวกเขาหิว กระหาย และอ่อนล้า อยู่ต่างแดนยิ่งเพิ่มความร้อนรน ผมสยาย มือประนม ยืนอยู่ต่อหน้าเขาเพื่อวิงวอน
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even in victory, restraint and mercy can be dharmic: Arjuna demonstrates controlled power—routing the enemy yet sparing lives—showing that strength need not become cruelty.
After scattering the Kuru forces, Arjuna returns toward Virāṭa’s city without being pursued. Some Kaurava soldiers who had hidden in the forest emerge frightened, exhausted, and in supplication, standing with loosened hair and folded hands before him.