Shloka 7
Uttarā-Pratigrahaṇa and Abhimanyu–Uttarā Vivāha
Virāṭa-parva, Adhyāya 67
ततोअ्र्जुन॑ नागमिव प्रभिन्न- मुत्सृज्य शत्रून् विनिवर्तमानम् | विराटराष्ट्राभिमुखं प्रयान्तं नाशवनुवंस्तं कुरवोडभियातुम्,क्षुत्पिपासापरिश्रान्ता विदेशस्था विचेतस: । जब कौरव-दलके लोग चले गये या इधर-उधर सब दिशाओंमें भाग गये, उस समय बहुत-से कौरवसैनिक जो घने जंगलमें छिपे हुए थे, वहाँसे निकलकर डरते-डरते अर्जुनके पास आये। उनके मनमें भय समा गया था। वे भूखे-प्यासे और थके-माँदे थे। परदेशमें होनेके कारण उनके हृदयकी व्याकुलता और बढ़ गयी थी। वे उस समय केश खोले और हाथ जोड़े हुए खड़े दिखायी दिये
tato 'rjunaṃ nāgam iva prabhinnam utsṛjya śatrūn vinivartamānam | virāṭa-rāṣṭrābhimukhaṃ prayāntaṃ nāśaknuvan taṃ kuravo 'bhyayātum || kṣut-pipāsā-pariśrāntā videśa-sthā vicetasaḥ | keśa-muktāḥ kṛtāñjalayo dṛśyante sma tadā sthitāḥ ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—แล้วอรชุนดุจช้างคลุ้มคลั่ง ครั้นสลัดศัตรูให้กระจัดกระจายแล้วก็หันกลับ มุ่งสู่แคว้นวิราฏะ เหล่ากุรุไม่อาจรุกเข้าต่อกรกับเขาได้ พวกเขาหิว กระหาย อ่อนล้าอย่างยิ่ง และยิ่งหวั่นไหวเพราะอยู่ต่างแดน จึงยืนอยู่ด้วยผมสยาย มือประนม—ถูกความหวาดกลัวครอบงำ
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Power and pride are unstable: when confronted by genuine skill and dharmic resolve, aggressors can collapse into fear and supplication. The verse also highlights restraint—after routing the enemy, Arjuna turns back toward Virāṭa rather than indulging in needless pursuit.
After scattering the Kaurava forces, Arjuna withdraws and proceeds toward the kingdom of Virāṭa. The Kurus cannot mount a counter-advance; many are shown hungry, thirsty, exhausted, mentally shaken in a foreign land, standing with disheveled hair and folded hands.