Shloka 31
Uttarā-Pratigrahaṇa and Abhimanyu–Uttarā Vivāha
Virāṭa-parva, Adhyāya 67
क्षुत्पिपासापरिश्रान्ता विदेशस्था विचेतस: । जब कौरव-दलके लोग चले गये या इधर-उधर सब दिशाओंमें भाग गये, उस समय बहुत-से कौरवसैनिक जो घने जंगलमें छिपे हुए थे, वहाँसे निकलकर डरते-डरते अर्जुनके पास आये। उनके मनमें भय समा गया था। वे भूखे-प्यासे और थके-माँदे थे। परदेशमें होनेके कारण उनके हृदयकी व्याकुलता और बढ़ गयी थी। वे उस समय केश खोले और हाथ जोड़े हुए खड़े दिखायी दिये
kṣutpipāsāpariśrāntā videśasthā vicetasaḥ | yadā kaurava-dalake lokāś calitā vā diśo diśaṃ palāyitāḥ, tadā bahavaḥ kaurava-sainikā gahana-vane nigūḍhāḥ tato niṣkramya bhītā bhītā arjunam upāyayuḥ | teṣāṃ manasi bhayaṃ samāviśat | te kṣutpipāsitāḥ pariśrāntāś ca āsan | videśavāsāt teṣāṃ hṛdayavyākulatā bhūya eva vardhitā | te tasmin kāle muktakeśā añjalibaddhahastāḥ sthitā iva dṛśyante sma ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ครั้นกองทัพเการพถอนกำลังกลับไป หรือแตกพ่ายหนีไปทุกทิศทุกทางแล้ว เหล่าทหารเการพจำนวนมากที่ซ่อนตัวอยู่ในพงไพรทึบก็พากันออกมา และด้วยความหวาดกลัวจนตัวสั่น จึงเข้าไปหาอรชุน ความสะพรึงครอบงำจิตใจของพวกเขา เขาทั้งหลายหิว กระหาย และอ่อนล้า; ยิ่งอยู่ในแดนต่างถิ่น ความร้อนรนในใจยิ่งทวีขึ้น ในขณะนั้นพวกเขายืนต่อหน้าเขาด้วยผมสยายและประนมมือวิงวอน—เป็นภาพแห่งความพ่ายแพ้และคำขอคุ้มครอง.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even amid war, dharma is tested by how one treats the defeated and terrified. The verse highlights the enemy’s vulnerability—hunger, thirst, exhaustion, and disorientation—inviting a response grounded in restraint and compassion rather than cruelty.
After the Kaurava forces scatter, some soldiers who had been hiding in the forest emerge and approach Arjuna in fear. They appear with loosened hair and folded hands, signaling surrender and seeking safety.