Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

विराटसभायां पाण्डवानां प्रवेशः — Arjuna’s Encomium of Yudhiṣṭhira in Virāṭa’s Court

ततः प्रभिन्नेन महागजेन महीधराभेन पुनर्विकर्ण: । रथैश्नतुर्भिर्गजपादरक्षै: कुन्तीसुतं जिष्णुमथा भ्यधावत्‌,उसी समय एक पर्वताकार विशाल गजराजपर, जिसके मस्तकसे मद टपक रहा था, चढ़कर विकर्ण पुनः विजयशाली कुन्तीनन्दन अर्जुनपर चढ़ आया। उसके साथ चार रथारोही योद्धा भी थे, जो हाथीके चारों पैरोंकी रक्षा करते थे

tataḥ prabhinnena mahāgajena mahīdharābhena punar vikarṇaḥ | rathaiś caturbhir gajapāda-rakṣaiḥ kuntīsutaṁ jiṣṇum athābhyadhāvat ||

ในขณะนั้น วิกรรณะขึ้นช้างมหึมาดุจภูผาอีกครั้ง ช้างนั้นมีน้ำมันมัดไหลจากขมับ แล้วพุ่งเข้าหาอรชุน โอรสแห่งกุนตีผู้มีชัย นามว่าชิษณุ พร้อมกันนั้นมีนักรบรถศึกสี่นายมาด้วย ตั้งเป็นกองคุ้มกันรักษาเท้าช้างทั้งสี่

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः
प्रभिन्नेनwith (an elephant) in rut / streaming ichor
प्रभिन्नेन:
Karana
TypeAdjective
Rootप्रभिन्न
FormMasculine, Instrumental, Singular
महागजेनwith a great elephant
महागजेन:
Karana
TypeNoun
Rootमहागज
FormMasculine, Instrumental, Singular
महीधराभेनmountain-like
महीधराभेन:
Karana
TypeAdjective
Rootमहीधराभ
FormMasculine, Instrumental, Singular
पुनःagain
पुनः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपुनः
विकर्णःVikarna
विकर्णः:
Karta
TypeNoun
Rootविकर्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
रथैःwith chariots
रथैः:
Karana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Instrumental, Plural
चतुर्भिःwith four
चतुर्भिः:
Karana
TypeAdjective
Rootचतुर्
FormMasculine, Instrumental, Plural
गजपादरक्षैःwith (warriors) guarding the elephant’s feet
गजपादरक्षैः:
Karana
TypeNoun
Rootगजपादरक्ष
FormMasculine, Instrumental, Plural
कुन्तीसुतम्Kunti’s son (Arjuna)
कुन्तीसुतम्:
Karma
TypeNoun
Rootकुन्तीसुत
FormMasculine, Accusative, Singular
जिष्णुम्Jishnu (Arjuna)
जिष्णुम्:
Karma
TypeNoun
Rootजिष्णु
FormMasculine, Accusative, Singular
अथthen
अथ:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअथ
अभ्यधावत्ran/charged towards
अभ्यधावत्:
Karta
TypeVerb
Rootधाव्
FormImperfect, 3, Singular, Parasmaipada, Active, अभि

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
V
Vikarṇa
A
Arjuna
K
Kuntī
M
mahāgaja (great elephant)
R
ratha (chariots)

Educational Q&A

The verse highlights the organized, duty-bound nature of kṣatriya warfare: even a single charge is supported by coordinated protection (guards for the elephant’s feet). It implicitly contrasts disciplined martial conduct with mere reckless aggression.

Vikarṇa mounts a massive rutting elephant and charges at Arjuna (Jiṣṇu), accompanied by four chariot-warriors assigned to protect the elephant’s legs, indicating a planned assault formation.