Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

धनंजय-दुर्योधन-संग्रामः

Arjuna–Duryodhana Engagement and Admonition

उत्पेतु: शरजालानि घोररूपाणि सर्वश: । अविध्यदश्चवान्‌ बाद्दोश्व हस्तावापं पृथक्‌ पृथक्‌,फिर तो आकाशमें सब ओर भयंकर बाणोंके समूह उड़ने लगे। अर्जुनसे यह सहन न हो सका; अतः उन्होंने झुकी हुई गाँठ एवं तीखी नोकवाले बाणसे कर्णके घोड़ोंको बींध डाला। भुजाओंमें भी गहरी चोट पहुँचायी और हाथोंके दस्तानोंको भी पृथक्‌-पृथक्‌ विदीर्ण कर दिया। इतना ही नहीं, कर्णके भाथा लटकानेकी रस्सीको भी काट गिराया

utpetuḥ śarajālāni ghorarūpāṇi sarvaśaḥ | avidhyadaśca vān bāddhośva-hastāvāpaṃ pṛthak pṛthak ||

ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ทุกทิศทางมีฝูงศรอันน่าสะพรึงพุ่งขึ้นปกคลุมท้องฟ้า อรชุนทนมิได้ จึงใช้ศรคมที่มีข้อโค้งแทงม้าของกรรณะ ทำให้แขนของเขาบาดเจ็บลึก และฉีกเครื่องป้องกันมือออกทีละชิ้น

उत्पेतुःflew up / sprang forth
उत्पेतुः:
Karta
TypeVerb
Rootउत्-√पत्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Plural, Parasmaipada
शरजालानिmasses/nets of arrows
शरजालानि:
Karta
TypeNoun
Rootशरजाल
FormNeuter, Nominative, Plural
घोररूपाणिof terrible form
घोररूपाणि:
Karta
TypeAdjective
Rootघोररूप
FormNeuter, Nominative, Plural
सर्वशःon all sides / everywhere
सर्वशः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसर्वशस्
अविध्यत्pierced
अविध्यत्:
Karta
TypeVerb
Root√व्यध्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
अश्वान्horses
अश्वान्:
Karma
TypeNoun
Rootअश्व
FormMasculine, Accusative, Plural
बाहुदोषान्the faults/weak points of the arms (i.e., arms/arm-joints)
बाहुदोषान्:
Karma
TypeNoun
Rootबाहुदोष
FormMasculine, Accusative, Plural
हस्तावापम्hand-guards / gloves (hand-covering)
हस्तावापम्:
Karma
TypeNoun
Rootहस्तावाप
FormMasculine, Accusative, Singular
पृथक्separately
पृथक्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपृथक्
पृथक्each one separately
पृथक्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपृथक्

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
A
Arjuna
K
Karṇa
A
arrows (śara)
H
horses (aśva)
H
hand-guards/gauntlets (hastāvāpa)
Q
quiver-strap (implied by the narrative gloss)

Educational Q&A

Even amid escalating violence, the ideal warrior’s excellence is not mere fury but disciplined mastery—meeting aggression with precise, controlled action that neutralizes the opponent’s capacity to harm rather than indulging in indiscriminate slaughter.

A terrifying barrage of arrows fills the sky. Arjuna responds by shooting with great accuracy: he pierces Karṇa’s horses, wounds his arms, tears apart his hand-protectors, and cuts the strap of his quiver—disrupting Karṇa’s fighting effectiveness.