Shloka 25
Adhyāya 6: Kaṅka (Yudhiṣṭhira) Seeks Refuge in Virāṭa’s Assembly
“दुर्गे! तुम दुःसह दुःखसे उद्धार करती हो
durge tvaṁ duḥsaha-duḥkhebhya uddhāraṁ karoti, tasmāl lokaiḥ durgeti kathyase. ye durgame vane kleśaṁ prāpnuvanti, mahāsāgare nimajjanti, athavā taskarāṇāṁ vaśaṁ gatāḥ, teṣāṁ sarveṣāṁ manuṣyāṇāṁ tvam eva paramā gatiḥ—tvam eva tān saṅkaṭāt mocayituṁ śaknoṣi. mahādevi! udake plavamānāḥ, durgamārge gacchantaḥ, araṇyeṣu ca bhrāntāḥ ye tvāṁ smaranti, te manuṣyāḥ kleśaṁ na prāpnuvanti. tvam eva kīrtiḥ śrīḥ dhṛtiḥ siddhiḥ lajjā vidyā santatiḥ matiḥ sandhyā rātriḥ prabhā nidrā jyotsnā kāntiḥ kṣamā dayā ca. tvayā pūjitayā manuṣyāṇāṁ bandhanaṁ mohaḥ putranāśaḥ dhananāśa-saṅkaṭaṁ vyādhiḥ mṛtyuḥ sarvaṁ bhayaṁ ca praṇaśyati. aham api rājyāt bhraṣṭaḥ, tasmāt tava śaraṇaṁ prapannaḥ. praṇataś ca yathā mūrdhnā tava devi sureśvari, trāhi māṁ padmapatrākṣi; satye, satyā bhavasva naḥ.
ไวศัมปายนะกล่าวว่า— “โอ้พระแม่ทุรคา! เพราะพระองค์ทรงช่วยสรรพชีวิตให้พ้นจากทุกข์อันยากจะทนได้ ผู้คนจึงขนานนามพระองค์ว่า ‘ทุรคา’ สำหรับผู้ที่ระทมอยู่ในพงไพรอันกันดาร ผู้ที่กำลังจมในมหาสมุทร หรือผู้ที่ตกอยู่ใต้อำนาจโจรผู้ร้าย—พระองค์เท่านั้นคือที่พึ่งสูงสุด พระองค์เท่านั้นทรงปลดเปลื้องเขาจากภัยพิบัติได้ มหาเทวี! ผู้ใดระลึกถึงพระองค์ยามดิ้นรนอยู่ในน้ำ ยามเดินบนหนทางอันคับขัน หรือยามหลงทางในป่า ผู้นั้นย่อมไม่ตกสู่ความทุกข์ระทม พระองค์คือเกียรติยศ ศรี (ความรุ่งเรือง) ความมั่นคง ความสำเร็จ ความละอาย ความรู้ เชื้อสาย ปัญญา ยามสนธยา ราตรี รัศมี นิทรา แสงจันทร์ ความงาม ความให้อภัย และความเมตตา เมื่อได้รับการบูชา พระองค์ทรงทำลายพันธนาการและความหลงของมนุษย์ ภัยแห่งการสูญเสียบุตรและทรัพย์ โรคภัย ความตาย และความหวาดกลัวทั้งปวง ข้าพเจ้าก็ถูกพรากราชสมบัติไป จึงมาขอพึ่งพระองค์ ข้าพเจ้าก้มเศียรกราบแทบพระบาท โอ้เทวีผู้เป็นจอมแห่งเทพ ผู้มีเนตรดุจใบบัว—โปรดช่วยข้าพเจ้า โอ้สัจจะ โปรดทรงเป็นสัจจะแก่พวกเราเถิด”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage teaches śaraṇāgati (taking refuge): in situations of extreme vulnerability—loss, danger, fear—one should remember and worship the protecting divine power. The Goddess is portrayed as the source of both worldly supports (prosperity, learning, courage) and moral qualities (modesty, forgiveness, compassion), and as the remover of bondage, delusion, and fear.
Within the Virāṭa Parva context of the Pāṇḍavas’ concealment and hardship, the narration presents a hymn/prayer to Durgā. The speaker voices a plea for protection and restoration, identifying the Goddess as the supreme refuge for those in peril and explicitly stating, “I have been deprived of my kingdom; therefore I seek your shelter.”