Shloka 23
Adhyāya 6: Kaṅka (Yudhiṣṭhira) Seeks Refuge in Virāṭa’s Assembly
संध्या रात्रि: प्रभा निद्रा ज्योत्स्ना कान्ति: क्षमा दया । नृणां च बन्धन मोहूं पुत्रनाशं धनक्षयम्
sandhyā rātriḥ prabhā nidrā jyotsnā kāntiḥ kṣamā dayā | nṛṇāṃ ca bandhana-mohaṃ putra-nāśaṃ dhana-kṣayam ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “พระองค์ทรงเป็นยามสนธยา เป็นราตรี เป็นแสงอรุณ เป็นนิทรา; ทรงเป็นแสงจันทร์ เป็นรัศมี เป็นขันติและเมตตา และสำหรับมนุษย์นั้น ทั้งพันธนาการและความหลง การสูญเสียบุตร และความเสื่อมแห่งทรัพย์ (ล้วนอยู่ในอำนาจของพระองค์)”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse catalogs forces and qualities that shape human life: natural cycles (twilight, night, dawn, sleep, moonlight, radiance) alongside moral virtues (forbearance, compassion) and existential afflictions (bondage, delusion, bereavement, and financial decline). It implicitly contrasts inner virtues with the instability of worldly conditions.
Vaiśampāyana, as narrator, recites a descriptive list of states and experiences relevant to human life. The line functions as a thematic enumeration—placing ethical qualities like kṣamā and dayā amid the realities of attachment, confusion, and loss.