Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

Arjuna’s Concentrated Archery and the Rout of the Kaurava Mahārathas

Gāṇḍīva-Nirghoṣa Episode

चतुर्भिश्नतुरस्तीक्ष्णैरविध्यत्‌ परमेषुभि: । ते हया निशितैर्बाणैज्वलद्धिरिव पन्नगै: | उत्पेतु: सहसा सर्वे कृप: स्थानादथाच्यवत्‌,तब वीर अर्जुनने गाण्डीव धनुषसे छूटे हुए झुकी हुई गाँठ और सुनहरे पर्वाग्र (फल)- वाले चार बाणोंद्वारा बड़ी उतावलीसे कृपाचार्यके चारों घोड़ोंको बींध डाला। वे चारों बाण बड़े तीखे और उत्तम थे। विषाग्निसे जलते हुए सर्पोकी भाँति उन तेज बाणोंकी मार खाकर वे सभी घोड़े सहसा उछल पड़े। इससे कृपाचार्य अपने स्थानसे गिर गये

vaiśampāyana uvāca |

caturbhiś caturās tīkṣṇair avidhyat parameṣubhiḥ |

te hayā niśitair bāṇair jvaladdhir iva pannagaiḥ |

utpetuḥ sahasā sarve kṛpaḥ sthānād athācyavat ||

อรชุนใช้ศรสี่ดอกอันคมกล้าอย่างยิ่งแทงม้าทั้งสี่นั้น เมื่อถูกศรแหลมคม ม้าเหล่านั้นดุจงูเพลิงพลันสะดุ้งกระโจนขึ้นพร้อมกัน และกฤปะก็หลุดจากตำแหน่งของตน

चतुर्भिःwith four
चतुर्भिः:
Karana
TypeAdjective
Rootचतुर्
FormMasculine, Instrumental, Plural
नतुरैःswift/quick
नतुरैः:
Karana
TypeAdjective
Rootनतुर
FormMasculine, Instrumental, Plural
तीक्ष्णैःsharp
तीक्ष्णैः:
Karana
TypeAdjective
Rootतीक्ष्ण
FormMasculine, Instrumental, Plural
अविध्यत्pierced
अविध्यत्:
TypeVerb
Rootव्यध्
FormImperfect, 3, Singular, Parasmaipada
परमेषुभिःwith excellent arrows
परमेषुभिः:
Karana
TypeNoun
Rootपरमेषु
FormMasculine, Instrumental, Plural
तेthey (those)
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
हयाःhorses
हयाः:
Karta
TypeNoun
Rootहय
FormMasculine, Nominative, Plural
निशितैःsharpened
निशितैः:
Karana
TypeAdjective
Rootनिशित
FormMasculine, Instrumental, Plural
बाणैःby arrows
बाणैः:
Karana
TypeNoun
Rootबाण
FormMasculine, Instrumental, Plural
ज्वलद्भिःblazing
ज्वलद्भिः:
Karana
TypeAdjective
Rootज्वलत्
FormMasculine, Instrumental, Plural
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
पन्नगैःby serpents
पन्नगैः:
Karana
TypeNoun
Rootपन्नग
FormMasculine, Instrumental, Plural
उत्पेतुःleapt up
उत्पेतुः:
TypeVerb
Rootउत्-पत्
FormPerfect, 3, Plural, Parasmaipada
सहसाsuddenly
सहसा:
TypeIndeclinable
Rootसहसा
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
कृपःKripa
कृपः:
Karta
TypeNoun
Rootकृप
FormMasculine, Nominative, Singular
स्थानात्from (his) place
स्थानात्:
Apadana
TypeNoun
Rootस्थान
FormNeuter, Ablative, Singular
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
अच्यवत्fell down/slipped
अच्यवत्:
TypeVerb
Rootच्युत्/च्यु
FormImperfect, 3, Singular, Parasmaipada

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
K
Kṛpa (Kṛpācārya)
H
horses (hayāḥ)
A
arrows (bāṇāḥ)
S
serpents (pannagāḥ)

Educational Q&A

The verse highlights disciplined martial conduct: by targeting the horses, the warrior neutralizes the opponent’s chariot and control, demonstrating strategic restraint and skill rather than gratuitous killing—an aspect often associated with dharma-yuddha ideals.

Four sharp arrows strike the four horses of Kṛpa’s chariot. The wounded horses rear up suddenly, and the shock causes Kṛpa to lose his seat and fall from his position.