Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

Adhyāya 55: Pārtha–Rādheya Saṃvāda and Tactical Exchange

Chapter 55

तानि ग्रस्तान्यनीकानि रेजुरर्जुनमार्गणै: । शैलं प्रति बला भ्राणि व्याप्तानीवार्करश्मिभि:,अर्जुनके बाणोंसे आच्छादित हुई कौरवोंकी सेना इस प्रकार सुशोभित हुई, मानो पर्वतके निकट नवीन मेघोंकी घटा सूर्यकी किरणोंसे व्याप्त हो गयी हो

tāni grastāny anīkāni rejur arjuna-mārgaṇaiḥ | śailaṁ prati balā bhrāṇi vyāptānīva arka-raśmibhiḥ ||

ไวศัมปายนะกล่าวว่า—หมู่ทัพและกระบวนทัพของเหล่ากุรุซึ่งถูกศรของอรชุนครอบงำและปกคลุม กลับส่องประกายประหลาด ราวกับกลุ่มเมฆใหม่ที่ก่อตัวใกล้ภูเขาแล้วถูกแสงอาทิตย์แผ่ซึมไปทั่ว

तानिthose
तानि:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative, Plural
ग्रस्तानिseized, covered
ग्रस्तानि:
Karta
TypeAdjective
Rootग्रस् (धातु) → ग्रस्त (क्त)
FormNeuter, Nominative, Plural
अनीकानिarmies, divisions (of troops)
अनीकानि:
Karta
TypeNoun
Rootअनीक
FormNeuter, Nominative, Plural
रेजुःshone, appeared splendid
रेजुः:
TypeVerb
Rootराज् (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd, Plural
अर्जुनof Arjuna
अर्जुन:
Sambandha
TypeNoun
Rootअर्जुन
FormMasculine, Genitive, Singular
मार्गणैःwith arrows
मार्गणैः:
Karana
TypeNoun
Rootमार्गण
FormMasculine, Instrumental, Plural
शैलम्mountain
शैलम्:
Karma
TypeNoun
Rootशैल
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रतिtowards, near
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति
बलाभ्राणिmasses of clouds (strong/dense clouds)
बलाभ्राणि:
Karta
TypeNoun
Rootबल + अभ्र
FormNeuter, Nominative, Plural
व्याप्तानिpervaded, suffused
व्याप्तानि:
Karta
TypeAdjective
Rootआप्/व्याप् (धातु) → व्याप्त (क्त)
FormNeuter, Nominative, Plural
इवas if, like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अर्कof the sun
अर्क:
Sambandha
TypeNoun
Rootअर्क
FormMasculine, Genitive, Singular
रश्मिभिःwith rays
रश्मिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootरश्मि
FormMasculine, Instrumental, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
A
Arjuna
K
Kaurava army (anīkāni)
A
arrows (mārgaṇāḥ)
M
mountain (śaila)
S
sun (arka)
S
sunrays (raśmī)

Educational Q&A

The verse highlights the Mahābhārata’s recurring idea that kṣatriya prowess, when exercised with mastery and purpose, carries a kind of ‘radiance’—yet that radiance is ethically ambivalent, because it is inseparable from the act of overwhelming and harming others in war.

In the Virāṭa episode’s battle context, Arjuna’s volleys of arrows cover and dominate the opposing Kaurava formations; the narrator describes the scene through a vivid simile: cloud-masses near a mountain lit through by sunlight.