Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

Uttara–Arjuna Saṃvāda and the Re-Arming of Gāṇḍīva

Virāṭa-parva, Adhyāya 40

ध्वजा: शराश्व शूराणां दिव्यानि कवचानि च | अत्र चैतन्महावीर्य धनु: पार्थस्य गाण्डिवम्‌,“उन शूरवीरोंके ध्वज, बाण और दिव्य कवच भी यहीं हैं। यहीं अर्जुनका वह महान्‌ शक्तिशाली गाण्डीव धनुष भी है, जो अकेला ही एक लाख धनुषोंके समान है। यह राष्ट्रकी वृद्धि करनेवाला, परिश्रमको सहनेमें समर्थ और ताड़के समान अत्यन्त विशाल है

vaishampāyana uvāca |

dhvajāḥ śarāśvaśūrāṇāṃ divyāni kavacāni ca |

atra caitat mahāvīryaṃ dhanuḥ pārthasya gāṇḍīvam ||

ไวศัมปายนะกล่าวว่า “ธงรบ ลูกศร ม้าศึก และเกราะทิพย์ของเหล่าวีรชนก็อยู่ ณ ที่นี้ และที่นี่เองมีคันธนูอันทรงเดชของปารถะ—คานฑีวะ—ด้วย”

ध्वजाःbanners/standards
ध्वजाः:
Karta
TypeNoun
Rootध्वज
FormMasculine, Nominative, Plural
शराःarrows
शराः:
Karta
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Nominative, Plural
अश्वाःhorses
अश्वाः:
Karta
TypeNoun
Rootअश्व
FormMasculine, Nominative, Plural
शूराणाम्of the heroes/warriors
शूराणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशूर
FormMasculine, Genitive, Plural
दिव्यानिdivine, celestial
दिव्यानि:
Karta
TypeAdjective
Rootदिव्य
FormNeuter, Nominative, Plural
कवचानिarmours
कवचानि:
Karta
TypeNoun
Rootकवच
FormNeuter, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअत्र
also/and
:
TypeIndeclinable
Root
एतत्this
एतत्:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
महावीर्यof great might
महावीर्य:
Karta
TypeAdjective
Rootमहावीर्य
FormNeuter, Nominative, Singular
धनुःbow
धनुः:
Karta
TypeNoun
Rootधनुस्
FormNeuter, Nominative, Singular
पार्थस्यof Partha (Arjuna)
पार्थस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Genitive, Singular
गाण्डिवम्Gāṇḍīva (name of the bow)
गाण्डिवम्:
Karta
TypeNoun
Rootगाण्डिव
FormNeuter, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Pārtha (Arjuna)
G
Gāṇḍīva
B
banners (dhvaja)
A
arrows (śara)
H
horses (aśva)
D
divine armours (divya-kavaca)

Educational Q&A

The verse underscores kṣatriya-dharma: rightful strength is supported by preparedness and responsibility. The mention of divine armour and Gāṇḍīva highlights that power should be wielded in service of dharma, not for vanity—martial resources are presented as instruments for restoring order when necessary.

Vaiśampāyana points out the stored martial equipment—standards, arrows, horses, and divine armours—and specifically identifies Arjuna’s famed bow Gāṇḍīva as being present there, signaling the availability (and impending retrieval) of the Pāṇḍavas’ weapons in the Virāṭa episode.