Shloka 5
Omens in the Kuru Host and Droṇa’s Recognition of Arjuna (क्लीबवेषधारी पार्थ-परिज्ञानम्)
सुसंहतोरुं कनकोज्ज्वलत्वचं पार्थ: कुमारी स तदाभ्यभाषत । किमागम: काउ्चनमाल्यधारिणि मृगाक्षि किं त्वं त्वरितेव भामिनि ।। कि ते मुखं सुन्दरि न प्रसन्न- माचक्ष्व तत्त्व मम शीघ्रमड़ने,सुवर्णके समान सुन्दर एवं गौर त्वचा तथा सटी जाँघोंवाली कुमारी उत्तराको देखकर अर्जुनने पूछा--'सुवर्णकी माला धारण करनेवाली मृगलोचने! भामिनि! तुम क्यों उतावली- सी चली आ रही हो? सुन्दरि! आज तुम्हारा मुख प्रसन्न क्यों नहीं है? अंगने! मुझे शीघ्र सब बातें ठीक-ठीक बताओ'
su-saṃhatoruṃ kanakojjvalatvacaṃ pārthaḥ kumārīṃ sa tadābhyabhāṣata | kim āgamaḥ kāñcanamālyadhāriṇi mṛgākṣi kiṃ tvaṃ tvariteva bhāmini || ki te mukhaṃ sundari na prasannam ācakṣva tattvaṃ mama śīghram aṅgane ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า— ครั้นแล้วปารถะ (อรชุน) เห็นอุตตรากุมารี ผู้มีต้นขาได้รูปและผิวพรรณสุกสว่างดุจทอง จึงกล่าวว่า— “โอ้ผู้สวมพวงมาลัยทอง โอ้ผู้มีนัยน์ตาดุจเนตรกวาง เหตุใดเจ้าจึงรีบร้อนมาดุจผู้มีทุกข์ร้อน? นางงามเอ๋ย เหตุใดวันนี้ใบหน้าของเจ้าจึงไม่ผ่องใสสงบ? ที่รัก จงบอกความจริงแก่ข้าโดยพลันว่าเกิดสิ่งใดขึ้น”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse models ethical attentiveness: when someone appears distressed, one should inquire gently, seek the truth (tattva), and respond with care rather than indifference or suspicion.
Vaiśampāyana narrates that Arjuna (in the Virāṭa setting) sees the maiden Uttarā approaching hurriedly and unhappy, and he questions her about the cause of her sudden arrival and her lack of composure.