Shloka 11
Virāṭa-parva Adhyāya 29 — Suśarmā’s Counsel and the Coordinated Goharaṇa Plan
साम्ना दानेन भेदेन दण्डेन बलिकर्मणा | न्यायेनाक्रम्य च परान् बलाच्चानम्य दुर्बलान्,“साम (समझाना), दान (धन आदि देना), भेद (शत्रुओंमें फूट डालना), दण्ड देना और कर लेना--इन नीतियोंके द्वारा- शत्रुपर आक्रमण करके, दुर्बलोंको बलसे दबाकर, मित्रोंको मेल-जोलसे अपनाकर और सेनाको मिष्टभाषण एवं वेतन आदि देकर अपने अनुकूल कर लेना चाहिये। इस प्रकार उत्तम कोष और सेनाको बढ़ा लेनेपर तुम अच्छी सफलता प्राप्त कर सकोगे
sāmnā dānena bhedena daṇḍena balikarmaṇā | nyāyenākramya ca parān balāccānamya durbalān |
ด้วยสาโมบาย (การเกลี้ยกล่อม), ทาน (การให้), เภท (การทำให้แตกกัน), ทัณฑ์ (การลงโทษ) และการเก็บบลี (ส่วย/บรรณาการ) —โดยดำเนินตามนโยบายอันชอบธรรม—พึงรุกคืบเข้าต่อกรศัตรู; และเมื่อจำเป็นก็พึงกดผู้ที่อ่อนกำลังให้ยอมด้วยกำลัง
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a classical framework of governance: a ruler should employ conciliation, gifts, division, punishment, and revenue-collection as strategic tools—ideally grounded in nyāya (law/justice)—to manage rivals and maintain political order, resorting to force when persuasion is insufficient.
Vaiśampāyana, as narrator, articulates a counsel of political strategy within the Virāṭa-parvan context, summarizing the means by which power is consolidated and opponents are dealt with—ranging from diplomacy to coercion.