Shloka 32
कृपवाक्यं तथा नीत्युपदेशः
Kṛpa’s Counsel and a Discourse on Statecraft
ह्वी: श्री: कीर्ति: परं तेज आनृशंस्यमथार्जवम् | “सदा इष्टजनोंका प्रिय करना ही उनका व्रत होगा। कुन्तीपुत्र युधिष्ठिर धर्मात्मा हैं। उनमें सत्य, धैर्य, दान, परम शान्ति, अटल क्षमा, लज्जा, श्री, कीर्ति, उत्कृष्ट तेज, दयालुता और सरलता आदि गुण सदा रहते हैं। अतः अन्य साधारण मनुष्योंकी तो बात ही क्या, द्विजाति (ब्राह्मण, क्षत्रिय तथा वैश्य) भी उन्हें नहीं पहचान सकते ।। ३०-३१ $ || तस्मात् तत्र निवासं तु छन्न॑ यत्नेन धीमत: । गतिं च परमां तत्र नोत्सहे वक्तुमन्यथा,“इसलिये जहाँ ऐसे लक्षण पाये जाय॑ँ, वहीं बुद्धिमान् युधिष्ठिरका यत्नपूर्वक छिपाया हुआ निवास-स्थान हो सकता है; वहीं उनका उत्कृष्ट आश्रय होना सम्भव है। इसके विपरीत मैं और कोई बात नहीं कह सकता
hrīḥ śrīḥ kīrtiḥ paraṃ teja ānṛśaṃsyam athārjavam | tasmāt tatra nivāsaṃ tu channaṃ yatnena dhīmataḥ | gatiṃ ca paramāṃ tatra notsahe vaktum anyathā ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “ความละอายอันงาม ความรุ่งเรือง (ศรี) เกียรติยศ รัศมีอันยิ่งใหญ่ ความเมตตากรุณา และความตรงไปตรงมา—ที่ใดปรากฏเครื่องหมายเหล่านี้ ที่นั่นด้วยความเพียรระมัดระวัง อาจเป็นที่พำนักอันซ่อนเร้นของยุธิษฐิระผู้มีปัญญา และที่นั่นเองอาจเป็นที่พึ่งสูงสุดของเขาด้วย นอกเหนือจากนี้ ข้าพเจ้าไม่กล้ากล่าวเป็นอย่างอื่น”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
True nobility is recognized by inner virtues—modesty, auspiciousness, good repute, moral radiance, compassion, and straightforwardness. Such qualities indicate dharmic character even when a person’s identity is deliberately concealed.
In the Virāṭa episode, the speaker points to the signs by which the disguised Yudhiṣṭhira might be inferred. He suggests that wherever these virtues are evident, that place could be Yudhiṣṭhira’s hidden residence and refuge, and he refuses to speculate beyond that.