Shloka 5
Bhīma–Draupadī Saṃvāda on Restraint, Protection, and the Kīcaka Threat
Virāṭa-parva, Adhyāya 20
य एव हेतुर्भवति पुरुषस्य जयावह: । पराजये च हेतुश्न स इति प्रतिपालये । कि मां न प्रतिजानीषे भीमसेन मृतामिव,जो काल मनुष्यके लिये विजयदायक होता है, वही उसकी पराजयका भी कारण बन जाता है। ऐसा विचारकर मैं अपने पक्षकी विजयके अवसरकी राह देखती हूँ। भीमसेन! क्या तुम नहीं जानते कि इन दुःखोंके आघातसे मैं मरी हुई-सी हो गयी हूँ
ya eva hetur bhavati puruṣasya jayāvahaḥ | parājaye ca hetuś ca sa iti pratipālaye | ki māṃ na pratijānīṣe bhīmasena mṛtām iva |
ปัจจัยเดียวกันที่ทำให้บุรุษได้ชัยชนะ ก็อาจกลับเป็นเหตุแห่งความพ่ายแพ้ได้ ด้วยความคิดนี้ เราจึงเฝ้ารอจังหวะที่ชัยชนะจะบังเกิดแก่ฝ่ายเรา โอ้ภีมเสนะ เจ้าไม่รู้หรือว่าเมื่อถูกทุกข์กระหน่ำซ้ำแล้วซ้ำเล่า เราก็ราวกับตายไปแล้ว
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the instability of worldly success: the very conditions that produce victory can, when circumstances shift, become the conditions of defeat. Hence one should act with discernment and patience, not intoxicated by triumph nor crushed by loss.
The speaker (as reported by Vaiśampāyana) addresses Bhīmasena, explaining a deliberate, watchful waiting for the right moment of advantage, while also expressing deep emotional exhaustion—so afflicted by grief that she feels ‘as if dead.’