Shloka 47
द्रौपदी-भीमसेनसंवादः
Draupadī–Bhīmasena Dialogue on Suffering, Kāla, and Daiva
भारत! कुन्तीकुमार! इनसे भी भारी दूसरे दुःख मुझपर आ पड़े हैं, उनका भी वर्णन करती हूँ, सुनो ।। युष्मासु प्रियमाणेषु दुःखानि विविधान्युत । शोषयन्ति शरीरं मे कि नु दु:ः:खमत: परम्,तुम सबके जीते-जी नाना प्रकारके कष्ट मेरे शरीरको सुखा रहे हैं, इससे बढ़कर दुःख और क्या हो सकता है?
yūṣmāsu priyamāṇeṣu duḥkhāni vividhāny uta | śoṣayanti śarīraṃ me ki nu duḥkham ataḥ param ||
“แม้พวกเจ้า—ผู้เป็นที่รักของข้า—ยังมีชีวิตอยู่ ความทุกข์นานาประการก็ยังทำให้กายข้าเหี่ยวแห้ง แล้วจะมีโศกใดใหญ่ไปกว่านี้ได้เล่า?”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical weight of inner suffering: even when loved ones survive, relentless adversity can feel worse than death, underscoring the need for fortitude (dhairya) and steadfastness in dharma amid hardship.
In the Virāṭa Parva context, Kuntī voices her anguish about the Pāṇḍavas’ ongoing trials; despite her sons being alive, the continuing miseries ‘wither’ her body, and she asks what sorrow could exceed such a state.