Shloka 26
Adhyāya 14: Sudēṣṇā Sends Sairandhrī to Kīcaka’s House (सुदेष्णा–सैरन्ध्री–कीचक संवादः)
“वरारोहे! तुम अपने संगमरूपी मेघसे आत्म-समर्पणरूपी वर्षाद्वारा इस प्रज्वलित मदनाग्निको बुझा दो ।। मच्चित्तोन्मादनकरा मन्मथस्य शरोत्करा: । त्वत्संगमाशानिशितास्तीव्रा शशिनिभानने । महां विदार्य हृदयमिदं निर्दयवेगिता:,“चन्द्रमुखी! मेरे मनको उन्मत्त बना देनेवाले कामदेवके बाणसमूह तुम्हारे समागमकी आशारूपी शानपर चढ़कर अत्यन्त तीखे और तीव्र हो गये हैं। कजरारे नयनप्रान्तोंवाली सुन्दरी! अत्यन्त क्रोधपूर्वक चलाये हुए कामके वे प्रचण्ड एवं भयंकर बाण दयाशून्य हो वेगसे आकर मेरे इस हृदयको विदीर्ण करके भीतर घुस गये हैं और अतिशय उन्माद (सन्निपातजनित बेहोशी) पैदा कर रहे हैं। वे मेरे लिये प्रेमोन्मादजनक हो रहे हैं। अब तुम्हीं आत्मदान-जनित सम्भोगरूप औषधके द्वारा यहाँ मेरा उद्धार कर सकती हो
varārohe! tvaṁ ātmā-samarpaṇa-rūpiṇā varṣeṇa sva-saṅgama-rūpaṁ meghaṁ kṛtvā imāṁ prajvalitāṁ madanāgniṁ nirvāpayā. maccitto unmādanakarā manmathasya śarotkarāḥ | tvatsaṅgamāśā-niśitās tīvraḥ śaśinibhānane | māṁ vidārya hṛdayam idaṁ nirdaya-vegītāḥ ||
โอสตรีผู้สูงศักดิ์ ผู้พักตร์ดุจจันทร์! ขอให้เมฆแห่งการร่วมสังวาสของเจ้าหลั่งสายฝนแห่งการมอบตน เพื่อดับเพลิงมทนะที่ลุกโชนอยู่ภายในข้า. ลูกศรเป็นพวงของมานมถะซึ่งทำจิตข้าให้คลุ้มคลั่ง ถูกลับคมบนคมสันแห่งความหวังจะได้กอดเจ้า จนแหลมคมเกินทน. มันพุ่งมาอย่างโหดเหี้ยมรวดเร็ว ฉีกหัวใจข้าแล้วปักลึกเข้าไป ก่อให้เกิดอาการเพ้อคลั่งแห่งรัก. มีเพียงเจ้าเท่านั้นที่ช่วยข้าได้ ณ ที่นี้—ด้วย ‘โอสถ’ คือการร่วมสังวาสอันเกิดจากการมอบตน
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse is not a dharma-injunction but a poetic depiction of kāma’s overpowering force: desire can seize the mind, sharpened by hope, and feel like a violent inner assault. It also shows how persuasion in love uses metaphor (fire, cloud, rain, medicine) to frame union as relief and ‘rescue,’ revealing the psychological mechanics of longing.
A man, overwhelmed by erotic longing, addresses a woman with honorific epithets (‘varārohā,’ ‘moon-faced’) and pleads for union. He describes Kāma’s arrows as having become sharper through his hope of meeting her, piercing his heart and causing delirium, and he asks her to save him by granting herself—likened to a cooling rain and a healing medicine.