Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

Nakula’s Reception in Matsya: Appointment as Aśvasūta

Horse-master

सखीक्षव तस्या: परिचारिकास्तथा प्रियश्न तासां स बभूव पाण्डव:,शक्तिशाली अर्जुन विराटकन्या उत्तरा, उसकी सखियों तथा सेविकाओंको भी गीत, वाद्य एवं नृत्यकलाकी शिक्षा देने लगे। इससे वे उन सबके प्रिय हो गये। छद्मवेशमें कन्याओंके साथ रहते हुए भी अर्जुन अपने मनको सदा पूर्णरूपसे वशमें रखते और उन सबको प्रिय लगनेवाले कार्य करते थे। इस रूपमें वहाँ रहते हुए अर्जुनको बाहर अथवा अन्तःपुरके कोई भी मनुष्य पहचान न सके

vaiśampāyana uvāca | sakhīkṣava tasyāḥ paricārikās tathā priyaś ca tāsāṃ sa babhūva pāṇḍavaḥ | śaktiśālī arjuno virāṭakanyām uttarāṃ tasyāḥ sakhīḥ sevīkāś ca gīta-vādya-nṛtya-kalāyāṃ śikṣayām āsa | tena sa tāsāṃ sarvāsāṃ priyaḥ samapadyata | chadma-veṣe kanyābhiḥ saha vasann api arjunaḥ svamanaḥ sadā pūrṇarūpeṇa vaśe dhārayām āsa, sarvāṇi ca tāsu priyāṇi karmāṇi cakāra | evaṃ tatra vasataḥ arjunasya bahiḥ antaḥpure vā kaścid api manuṣyo na taṃ pratyabhijānāt ||

ไวศัมปายนะกล่าวว่า— อรชุนผู้ทรงเดช แห่งวงศ์ปาณฑพ ได้เริ่มสอนวิชาขับร้อง การบรรเลงดนตรี และการร่ายรำแก่ อุตตรา ธิดาแห่งวิราฏะ รวมทั้งสหายหญิงและนางกำนัลทั้งหลาย ด้วยเหตุนั้นเขาจึงเป็นที่รักของพวกนางทั้งหมด แม้อยู่ท่ามกลางสาวน้อยในคราบปลอม เขาก็สำรวมจิตอย่างสมบูรณ์เสมอ; ดังนั้นเมื่อเขาพำนักอยู่ ณ ที่นั้น ไม่ว่าผู้คนที่สัญจรภายนอกหรือผู้รับใช้ในเขตใน—ก็ไม่มีผู้ใดรู้ว่าเขาเป็นผู้ใด

सखीषुamong (her) female friends
सखीषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसखी
FormFeminine, Locative, Plural
तस्याःof her
तस्याः:
TypePronoun
Rootतद् (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक: सा)
FormFeminine, Genitive, Singular
परिचारिकाःattendant-maids
परिचारिकाः:
Karta
TypeNoun
Rootपरिचारिका
FormFeminine, Nominative, Plural
तथाalso/and
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
प्रियःdear/beloved
प्रियः:
TypeAdjective
Rootप्रिय
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
तासाम्of them
तासाम्:
TypePronoun
Rootतद् (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक: ताः)
FormFeminine, Genitive, Plural
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद् (पुंलिङ्ग-प्रातिपदिक: सः)
FormMasculine, Nominative, Singular
बभूवbecame
बभूव:
TypeVerb
Rootभू
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
पाण्डवःthe Pandava (Arjuna)
पाण्डवः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
A
Arjuna
P
Pāṇḍava(s)
V
Virāṭa
U
Uttarā
U
Uttarā’s friends (sakhīs)
A
attendant women/maids (paricārikās, sevīkās)
A
antaḥpura (inner apartments)

Educational Q&A

Even in situations that could invite suspicion or temptation, dharma is upheld through strict self-restraint (manaḥ-vaśa) and conduct that protects others’ trust and one’s own integrity.

During the Pāṇḍavas’ incognito period, Arjuna—unrecognized in disguise—serves in the palace by teaching Uttarā and her companions music and dance, becoming well-liked while ensuring no one identifies him.