Shloka 5

ऊषुराप्लुत्य गात्राणि तपश्चातस्थुरुत्तमम्‌ । गड्ायमुनयोश्रैव संगमे सत्यसंगरा:,भारत! भूपाल! वहाँ देवताओं, पितरों तथा ब्राह्मणोंको बार-बार तृप्त करके कन्‍्यातीर्थ, अश्वतीर्थ, गोतीर्थ, कालकोटि तथा वृषप्रस्थगिरिमें निवास करते हुए उन सब पाण्डवोंने बाहुदा नदीमें स्नान किया। पृथ्वीपते! तदनन्तर उन्होंने देवताओंकी यज्ञभूमि प्रयागमें पहुँचकर वहाँ गंगा-यमुनाके संगममें स्नान किया। सत्यप्रतिज्ञ पाण्डव वहाँ स्नान करके कुछ दिनोंतक उत्तम तपस्यामें लगे रहे

Vaiśaṃpāyana uvāca: ūṣuḥ āplutya gātrāṇi tapaś ca ātasthuḥ uttamam | gaṅgā-yamunayor eva saṅgame satya-saṅgarāḥ, bhārata |

เมื่อสรงน้ำชำระกายให้ผ่องสดแล้ว เขาทั้งหลายตั้งมั่นในตบะอันประเสริฐ; โอ้ภารตะ ผู้มั่นคงในสัจจะเหล่านั้นพำนัก ณ สังฆมแห่งคงคาและยมุนา

ऊषुःthey dwelt / stayed
ऊषुः:
Karta
TypeVerb
Rootवस् (धातु; परस्मैपदी)
FormPerfect (लिट्), 3, Plural, Parasmaipada
आप्लुत्यhaving bathed / having plunged
आप्लुत्य:
Karma
TypeVerb
Rootप्लु (धातु) उपसर्ग: आ-
FormAbsolutive (क्त्वा-प्रत्यय; ल्यप्), Parasmai/Atmaneutral
गात्राणिlimbs, bodies
गात्राणि:
Karma
TypeNoun
Rootगात्र (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Plural
तपःausterity, penance
तपः:
Karma
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अतस्थुःthey stood / they remained (engaged)
अतस्थुः:
Karta
TypeVerb
Rootस्था (धातु) उपसर्ग: आ-
FormPerfect (लिट्), 3, Plural, Parasmaipada
उत्तमम्excellent, supreme
उत्तमम्:
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
गङ्गाof the Ganga
गङ्गा:
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Genitive, Singular
यमुनयोःof the two (rivers) Yamuna (and Ganga)
यमुनयोः:
TypeNoun
Rootयमुना (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Genitive, Dual
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
सङ्गमेat the confluence
सङ्गमे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसङ्गम (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
सत्यसङ्गराःthose whose battle/strife is true (truthful in conflict); steadfast
सत्यसङ्गराः:
Karta
TypeAdjective
Rootसत्यसङ्गर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
भारतO Bharata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular

वैशग्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
P
Pāṇḍavas
G
Gaṅgā
Y
Yamunā
S
Saṅgama (confluence)
P
Prayāga (implied by the confluence)

Educational Q&A

The verse highlights purification and self-discipline as dharmic responses to adversity: bathing at a sacred confluence and undertaking tapas symbolize inner restraint, truthfulness, and ethical steadiness rather than despair or impulsive action.

The Pāṇḍavas reach the Gaṅgā–Yamunā confluence (Prayāga), bathe there, and then remain for some time practicing excellent austerities; Vaiśaṃpāyana narrates this as part of their forest-exile pilgrimage sequence.