Shloka 27
Agastya–Lopāmudrā: Marriage, Austerity, and Conditions for Conjugal Union (लोमशकथितम्)
“अमिततेजस्वी राजर्षि गयने अपने यज्ञमें जो व्यय किया था, वह पहलेके राजाओंने भी नहीं किया था और भविष्यमें भी कोई दूसरे कर सकेंगे, ऐसा सम्भव नहीं है ।। कथं तु देवा हविषा गयेन परितर्पिता: । पुन: शक्ष्यन्त्युपादातुमन्यैर्दत्तानि कानिचित्,“गयने सम्पूर्ण देवताओंको हविष्यसे भलीभाँति तृप्त कर दिया है, अब वे दूसरोंके दिये हुए हविष्यको कैसे ग्रहण कर सकेंगे?
amitatejasvī rājarṣiḥ gayena svayajñe yo vyayaḥ kṛtaḥ sa pūrvair api rājabhir na kṛtaḥ, bhaviṣyati ca anyaḥ kaścid api kartum iti na sambhāvyate. kathaṃ tu devā haviṣā gayena paritarpitāḥ punaḥ śakṣyanty upādātum anyair dattāni kānicit?
ศมฐะกล่าวว่า “พระราชฤๅษีกยะ ผู้รุ่งเรืองด้วยเดชอันหาประมาณมิได้ ได้ทรงใช้ทรัพย์และถวายเครื่องบูชาในยัญพิธีของพระองค์มากมาย ถึงกับกษัตริย์ในกาลก่อนก็ไม่เคยกระทำ และในกาลภายหน้าก็แทบไม่มีผู้ใดเสมอได้. เพราะเมื่อกยะได้ถวายหวิษยะจนเทพทั้งปวงอิ่มเอมบริบูรณ์แล้ว เทพเหล่านั้นจะรับหวิษยะที่ผู้อื่นถวายอีกได้อย่างไร?”
शमठ उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ideal of extraordinary dharmic generosity in yajña: a ruler’s greatness is measured not by conquest but by selfless offering and sustaining cosmic order. It also raises a reflective question about limits—when merit and satisfaction are described as ‘complete,’ it prompts inquiry into how ritual efficacy and divine acceptance are to be understood.
Śamaṭha praises the legendary king-sage Gaya for an unparalleled sacrificial expenditure. He then poses a rhetorical challenge: since Gaya has already fully gratified the gods with oblations, how could those same gods accept further offerings from other sacrificers—underscoring the superlative nature of Gaya’s yajña.