Shloka 29
Puṣkara-Tīrtha-Māhātmya and the Phala of Pilgrimage
Nārada–Yudhiṣṭhira; Pulastya–Bhīṣma Transmission
तस्य जिष्णोर्बूसीं दृष्टवा शून्यामिव निवेशने । ह्ृदयं मे महाराज न शाम्यति कदाचन,महाराज! उन्हीं विजयी भ्राता धनंजयके आसनको अब अपनी कुटियामें सूना देखकर मेरे हृदयको कभी शान्ति नहीं मिलती। अत: शत्रुदमन! मैं इस वनसे अन्यत्र चलना पसंद करता हूँ। वीरवर अर्जुनके बिना अब यह वन रमणीय नहीं लगता
tasya jiṣṇor āsīnaṃ dṛṣṭvā śūnyām iva niveśane | hṛdayaṃ me mahārāja na śāmyati kadācana ||
สหเทวะกล่าวว่า “ข้าแต่มหาราช เมื่อข้าเห็นที่นั่งของจิษณุ (อรชุน) ว่างเปล่าในกระท่อม ประหนึ่งว่าที่พำนักนั้นร้างไร้ผู้คน หทัยของข้าย่อมไม่สงบเลย”
सहदेव उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical weight of brotherly loyalty and the psychological cost of separation: the absence of a righteous, capable ally (Arjuna) disturbs inner peace, and the speaker urges practical action rather than passive sorrow.
During the Pandavas’ forest exile, Sahadeva addresses Yudhiṣṭhira, saying that seeing Arjuna’s seat empty in their dwelling makes him continually restless; without Arjuna the forest feels joyless, so he proposes leaving the place.