Shloka 51
नलस्य बाहुकत्वेन ऋतुपर्णनगरप्रवेशः
Nala as Bāhuka enters Ṛtuparṇa’s city
यष्टा दाता च योद्धा च सम्यक् चैव प्रशासिता । तस्य मामबलां श्रेष्ठां विद्धि भायामिहागताम्,“वे एक अच्छे यज्ञकर्ता, उत्तम दाता, शूरवीर योद्धा और श्रेष्ठ शासक हैं, आप मुझे उन्हींकी श्रेष्ठ पत्नी समझ लीजिये। मैं अबला नारी आपके निकट यहाँ उन्हींकी कुशल पूछनेके लिये आयी हूँ। गिरिराज! (मेरे स्वामी मुझे छोड़कर कहीं चले गये हैं।) मैं धन- सम्पत्तिसे वंचित, पतिदेवसे रहित, अनाथ और संकटोंकी मारी हुई हूँ। इस वनमें अपने पतिकी ही खोज कर रही हूँ
bṛhadaśva uvāca | yaṣṭā dātā ca yoddhā ca samyak caiva praśāsitā | tasya mām abalāṃ śreṣṭhāṃ viddhi bhāryām ihāgatām ||
พฤหทัศวะกล่าวว่า “เขาเป็นผู้ประกอบยัญ เป็นมหาทานบดี เป็นนักรบผู้กล้า และเป็นผู้ปกครองโดยชอบธรรม จงรู้เถิดว่าเราคือชายาผู้ประเสริฐของเขา—สตรีผู้ไร้ที่พึ่งซึ่งมาที่นี่เพื่อไต่ถามข่าวความสวัสดีของเขา”
बृहृदश्च उवाच
Educational Q&A
The verse presents a dharmic portrait of ideal rulership: ritual responsibility (yaṣṭā), generosity (dātā), courage in protection (yoddhā), and just governance (praśāsitā). It also highlights the ethical bond of marriage and the vulnerability of one who seeks a rightful protector when separated from her husband.
Bṛhadaśva, narrating a story, quotes a woman identifying herself as the noble wife of a king renowned for sacrifice, charity, valor, and good rule. She has come to inquire about her husband’s welfare, presenting herself as vulnerable and seeking information and protection.