Previous Verse
Next Verse

Shloka 45

नलस्य बाहुकत्वेन ऋतुपर्णनगरप्रवेशः

Nala as Bāhuka enters Ṛtuparṇa’s city

राजसूयाश्चदमेधानां क्रतूनां दक्षिणावताम्‌ | आहर्ता पार्थिवश्रेष्ठ: पृथुचार्वज्चितेक्षण:,उन्होंने (प्रचुर) दक्षिणावाले राजसूय तथा अश्वमेध नामक यज्ञोंका अनुष्ठान किया है। वे भूमिपालोंमें श्रेष्ठ हैं। उनके नेत्र बड़े, चंचल और सुन्दर हैं

bṛhadaśva uvāca | rājasūyāś ca medhānāṃ kratūnāṃ dakṣiṇāvatām | āhartā pārthivaśreṣṭhaḥ pṛthucārvañ citīkṣaṇaḥ ||

พระองค์ทรงประกอบราชสูยะและอัศวเมธอันยิ่งใหญ่ พร้อมทานทักษิณาอุดม พระองค์เป็นเลิศในหมู่กษัตริย์ และมีพระเนตรใหญ่ ว่องไว และงดงาม

राजसूयाःof the Rājasūya (sacrifices)
राजसूयाः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराजसूय
FormMasculine, Genitive, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
अश्वमेधानाम्of the Aśvamedha (sacrifices)
अश्वमेधानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअश्वमेध
FormMasculine, Genitive, Plural
क्रतूनाम्of the rites/sacrifices
क्रतूनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootक्रतु
FormMasculine, Genitive, Plural
दक्षिणावताम्endowed with (abundant) sacrificial fees
दक्षिणावताम्:
TypeAdjective
Rootदक्षिणावत्
FormMasculine, Genitive, Plural
आहर्ताperformer/one who brings about (the sacrifice)
आहर्ता:
Karta
TypeNoun
Rootआहर्तृ
FormMasculine, Nominative, Singular
पार्थिवश्रेष्ठःbest among kings
पार्थिवश्रेष्ठः:
TypeAdjective
Rootपार्थिव-श्रेष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
पृथुचार्वचितेक्षणःhe whose eyes are large, lovely, and lively/bright
पृथुचार्वचितेक्षणः:
TypeAdjective
Rootपृथु-चारु-चित-ईक्षण
FormMasculine, Nominative, Singular

बृहृदश्च उवाच

B
Bṛhadaśva
R
Rājasūya
A
Aśvamedha
D
dakṣiṇā (ritual gifts)

Educational Q&A

Royal excellence is linked with dharmic action: performing sanctioned rites and giving abundant dakṣiṇā (generous gifts) signifies responsibility, legitimacy, and merit, not merely power.

Bṛhadaśva is describing a distinguished ruler, praising him for having conducted major imperial sacrifices (Rājasūya and Aśvamedha) with lavish gifts, and noting his striking, lively eyes as a sign of regal presence.