Shloka 273

दमयन्त्याः कार्यनिश्चयः — Damayantī’s Crisis Plan and Vārṣṇeya’s Departure

Devanagari script

वरयामास चैवैनं पतित्वे वरवर्णिनी । विशाल नेत्रोंवाली दमयन्तीने लजाते-लजाते नलके वस्त्रका छोर पकड़ लिया और उनके गलेमें परम सुन्दर फूलोंका हार डाल दिया। इस प्रकार वरवर्णिनी दमयन्तीने राजा नलका पतिरूपमें वरण कर लिया

Transliteration

varayāmāsa caivainaṃ patitve varavarṇinī | viśālanetrorvālī damayantī lajjate-lajjate nalasya vastrasya choraṃ jagrāha, tasya ca gale parama-sundara-puṣpa-hāraṃ nyadhāt | evaṃ varavarṇinī damayantī rājānaṃ nalaṃ patirūpeṇa vavre |

Translation

ครั้งนั้น ทมยันตีผู้ผิวพรรณงามได้เลือกนลเป็นสวามี ด้วยดวงตาใหญ่ดุจดอกบัว นางเอียงอายคว้าชายอาภรณ์ของนล แล้วคล้องพวงมาลัยดอกไม้อันงดงามยิ่งไว้ที่พระศอของท่าน ดังนี้ทมยันตีผู้รุ่งเรืองได้ประกาศรับพระนลราชาเป็นคู่ครองที่นางเลือกในท่ามกลางพิธีสวยัมวร

Word by Word

• वरयामास: chose, selected (as husband)
• वरयामास: Karta
• Type: Verb
• Root: वृ (वर्) धातु
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत/परफेक्ट), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• एव: indeed, just
• Type: Indeclinable
• Root: एव

• एनम्: him
• एनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: इदम् (एतद्-प्रत्ययान्त सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पतित्वे: in the status of husbandhood; as husband
• पतित्वे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: पतित्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• वरवर्णिनी: the fair-complexioned/beautiful lady
• वरवर्णिनी: Karta
• Type: Adjective
• Root: वरवर्णिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

बृहदश्व उवाच

Characters & Entities

• Bṛhadaśva
• Damayantī
• Nala
• flower garland
• edge of garment (vastra-chora)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The passage highlights moral agency and dharmic commitment in marriage: Damayantī makes a clear, public choice, combining modesty (lajjā) with decisiveness. The garlanding signifies responsibility and consent, not merely emotion.

What is happening in the narrative?

During the svayaṃvara, Damayantī shyly approaches Nala, touches the edge of his garment, and places a beautiful flower garland on his neck—formal signs that she has chosen King Nala as her husband.