Shloka 28
वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्! ऐसा कहकर लोकरक्षक भगवान् धर्म अन्तर्धान हो गये एवं सुखपूर्वक सोकर उठनेसे श्रमरहित हुए मनस्वी वीर पाण्डवगण एकत्र होकर आश्रममें लौट आये। वहाँ आकर उन्होंने उस तपस्वी ब्राह्मणको उसकी अरणी एवं मन्थनकाष्ठ दे दिये ।।
vaiśampāyana uvāca—rājan, evaṃ uktvā lokarakṣako bhagavān dharmaḥ antardhānaṃ gataḥ. atha sukhapūrvakaṃ suptvā utthānena śramarahitāḥ manasvinaḥ vīrāḥ pāṇḍavāḥ sametya āśramaṃ pratyāgacchan. tatra āgatya te tasmai tapasvine brāhmaṇāya tasya araṇīṃ ca manthanakāṣṭhaṃ ca prāyacchan. idaṃ samutthāna-samāgataṃ mahat pituś ca putrasya ca kīrtivardhanam. paṭhan naraḥ syād vijitendriyo vaśī saputrapautraḥ śatavarṣabhāg bhavet.
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา ครั้นตรัสดังนี้แล้ว พระธรรมผู้ทรงเป็นผู้พิทักษ์โลกก็อันตรธานหายไปจากสายตา ต่อมาเหล่าปาณฑพผู้มีใจสูง ครั้นหลับสบายและตื่นขึ้นโดยปราศจากความอ่อนล้า ก็พร้อมใจกันกลับสู่อาศรม เมื่อไปถึงแล้ว จึงคืนอรณีและไม้กวนไฟสำหรับก่อเพลิงให้แก่พราหมณ์ผู้บำเพ็ญตบะผู้นั้น เหตุการณ์อันยิ่งใหญ่และเป็นมงคลนี้—อันมีการกลับมาพบกันและการฟื้นคืน—ย่อมเพิ่มพูนเกียรติยศของทั้งบิดาและบุตร คือพระธรรมและยุธิษฐิระ ผู้ใดสาธยายเรื่องนี้ ผู้นั้นย่อมเป็นผู้สำรวม ชนะอินทรีย์ มีบุตรและหลาน และได้อายุครบหนึ่งร้อยปี”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage emphasizes dharma expressed as self-mastery and ethical steadfastness: when righteousness is upheld, divine support is revealed, and the narrative itself is presented as spiritually beneficial—cultivating sense-control, stability, and auspicious continuity of family and life.
After speaking, the deity Dharma vanishes. The Pāṇḍavas, refreshed and reunited, return to the hermitage and restore the ascetic Brāhmaṇa’s ritual implements (araṇī and manthanakāṣṭha). The verse then closes with a phalaśruti, stating the merit gained by reciting this fame-enhancing episode about Dharma (father) and Yudhiṣṭhira (son).