Shloka 4
Draupadī’s Lament and Theodicy: Dharma, Dice, and Īśvara’s Governance (Āraṇyaka-parva 31)
धर्म चरामि सुश्रोणि न धर्मफलकारणात् | आगमाननतिक्रम्य सतां वृत्तमवेक्ष्य च,सुश्रोणि! मैं धर्मका फल पानेके लोभसे धर्मका आचरण नहीं करता, अपितु साधु पुरुषोंके आचार-व्यवहारको देखकर शास्त्रीय मर्यादाका उल्लंघन न करके स्वभावसे ही मेरा मन धर्मपालनमें लगा है। द्रौपदी! जो मनुष्य कुछ पानेकी इच्छासे धर्मका व्यापार करता है, वह धर्मवादी पुरुषोंकी दृष्टिमें हीन और निन्दनीय है
yudhiṣṭhira uvāca | dharmaṁ carāmi suśroṇi na dharmaphalakāraṇāt | āgamān anatikramya satāṁ vṛttam avekṣya ca |
โอ นางผู้มีสะโพกงาม! ข้ามิได้ประพฤติธรรมเพราะโลภผลแห่งธรรม หากแต่ไม่ล่วงละเมิดบัญญัติแห่งคัมภีร์ และพิจารณาจริยาของสัตบุรุษ ใจของข้าย่อมโน้มไปสู่การธำรงธรรมโดยธรรมชาติ ผู้ใดทำธรรมดุจการค้าขาย—ประพฤติธรรมด้วยความใคร่ได้สิ่งตอบแทน—ย่อมเป็นผู้ต่ำต้อยและน่าติเตียนในสายตาของผู้ยืนมั่นในธรรม
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Dharma should be practiced for its own sake—guided by scripture and the example of the virtuous—not as a bargain for personal gain. When righteousness is pursued merely for reward, it becomes ethically diminished and is censured by truly righteous people.
In the forest-exile setting of the Vana Parva, Yudhiṣṭhira addresses Draupadī and explains his inner orientation toward dharma: he follows it naturally, staying within scriptural bounds and taking the conduct of good people as his standard, rather than acting from greed for merit or reward.