Shloka 50
Indrajit’s Binding, Restoration by Viśalyā, and Counsel Restraining Rāvaṇa (Āraṇyaka Parva 273)
निशायामिव खटद्योत: प्रावृटूकाले समन्ततः । प्रतिष्ठानाय पृथिवीं मार्गमाणस्तदाभवत्,“समस्त भूमण्डल सब ओरसे जलमें डूबा हुआ था। उस समय एकार्णवसे उपलक्षित एकमात्र आकाशमें पृथ्वीका पता लगानेके लिये भगवान् इस प्रकार विचर रहे थे, जैसे वर्षाकालकी रातमें जुगनू सब ओर उड़ता फिरता है। वे पृथ्वीको कहीं स्थिररूपसे स्थापित करनेके लिये उसकी खोज कर रहे थे
niśāyām iva khaṭadyotaḥ prāvṛṭkāle samantataḥ | pratiṣṭhānāya pṛthivīṁ mārgamāṇas tadābhavat ||
ภีมเสนกล่าวว่า “ดุจหิ่งห้อยที่โผบินวูบวาบไปทั่วในราตรีฤดูฝน ฉันใดก็ฉันนั้น ครั้นเมื่อพิภพทั้งมณฑลจมอยู่ในสายน้ำ เหลือเพียงมหาสมุทรหนึ่งเดียวและเวิ้งฟ้าอันเดียวดาย พระผู้เป็นเจ้าทรงเสด็จเสาะหาพิภพเพื่อจะทรงสถาปนาให้มั่นคง ณ ที่ของมัน”
भीमसेन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the restoration of order: when the world is overwhelmed (symbolized by the earth submerged in waters), divine or righteous agency seeks a stable foundation (pratiṣṭhā) to re-establish balance and continuity.
Bhīma describes a cosmic scene in which the Lord, with the earth lost beneath waters, moves through the sky searching for the earth in order to set it firmly again—compared to a firefly wandering across a rainy night.