Shloka 42
Indrajit’s Binding, Restoration by Viśalyā, and Counsel Restraining Rāvaṇa (Āraṇyaka Parva 273)
आपो नारास्तत्तनव इत्यपां नाम शुश्रुम । अयन तेन चैवास्ते तेन नारायण: स्मृत:,“जल भगवान्का शरीर है, इसीलिये उनका नाम “नार' सुनते आये हैं। वह नार ही उनका अयन (गृह) है अथवा उसके साथ एक होकर वे रहते हैं, इसीलिये उन भगवान्को नारायण कहा गया है”
āpo nārās tattanava ity apāṃ nāma śuśruma | ayanaṃ tena caivāste tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ ||
เราได้ยินมาว่า สายน้ำเรียกว่า ‘นาราห์’ เพราะเป็นกายของพระองค์เอง. และเพราะพระองค์ทรงมีสายน้ำนั้นเป็น ‘อายนะ’—ที่พำนักและที่เอนกาย—ทรงสถิตอยู่ร่วมเป็นหนึ่งกับมัน ฉะนั้นพระองค์จึงทรงเป็นที่ระลึกนามว่า ‘นารายณะ’.
भीमसेन उवाच
Educational Q&A
The verse offers a traditional etymology of ‘Nārāyaṇa’: the waters (āpaḥ) are called ‘nārāḥ’ and are understood as the Lord’s body; since He abides in them as His ayana (abode/resting-place), He is remembered as Nārāyaṇa—highlighting divine immanence and a devotional understanding of the cosmos.
Bhīma is explaining the significance of the divine name ‘Nārāyaṇa’ by citing what has been heard in tradition (śruti/smṛti-style report), grounding reverence for the Lord in a cosmological image of God dwelling in the primordial waters.