Shloka 4
Indrajit’s Binding, Restoration by Viśalyā, and Counsel Restraining Rāvaṇa (Āraṇyaka Parva 273)
पुन: संजीवमानस्य तस्योत्पतितुमिच्छत: । पदा मूर्थ्नि महाबाहु: प्राहरद् विलपिष्यत:,इतनी मार खाकर भी वह अभी जीवित ही था और उठनेकी इच्छा कर रहा था। इसी समय महाबाहु भीमने उसके मस्तकपर एक लात मारी। इससे वह रोने-चिल्लाने लगा, तो भी भीमसेनने उसे गिराकर उसके शरीरपर अपने दोनों घुटने रख दिये और उसे घूँसोंसे मारने लगे। इस प्रकार बड़े जोरकी मार पड़नेसे पीड़ाके मारे राजा जयद्रथ मूर्छित हो गया
punaḥ saṃjīvamānasya tasyotpatitum icchataḥ | padā mūrdhni mahābāhuḥ prāharad vilapiṣyataḥ ||
แม้ถูกทำร้ายถึงเพียงนั้น เขายังฟื้นและพยายามลุกขึ้น ภีมะผู้มีแขนแกร่งจึงเตะศีรษะเขา ครั้นเขาร่ำไห้ด้วยความเจ็บ ภีมเสนะก็กดเขาลงอีก ใช้เข่าทั้งสองทับร่างไว้ แล้วชกด้วยกำปั้นไม่ยั้ง ด้วยแรงกระหน่ำอันหนักหน่วง พระราชาชัยทรถจึงสลบไป
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the moral tension between rightful punishment and excessive cruelty: even when an offender is subdued, uncontrolled anger can drive actions beyond measured justice, raising questions about restraint (dama) and proportionality in kṣatriya retribution.
Jayadratha, still alive and attempting to get up, is struck on the head by Bhīma’s foot; as he cries out, Bhīma pins him down and beats him with fists, and Jayadratha finally faints from the intensity of the blows.