Shloka 43
रावण–मारीचसंवादः तथा मृगप्रलोभनपूर्वकं सीताहरणोपक्रमः
Rāvaṇa–Mārīca Dialogue and the Decoy-Deer Prelude to Sītā’s Abduction
पतनान्ते महद् दुःखं परिताप: सुदारुण: । स्वर्गभाज शक्षरन्तीह तस्मात् स्वर्ग न कामये,“ओह! पतनके बाद तो स्वर्गवासी मनुष्योंको अत्यन्त भयंकर महान् दुःख और अनुताप होता है और फिर वे इसी लोकमें विचरते रहते हैं; इसलिये मुझे स्वर्गमें जानेकी इच्छा नहीं है
patanānte mahad duḥkhaṃ paritāpaḥ sudāruṇaḥ | svargabhājaḥ kṣarantiha tasmāt svargaṃ na kāmaye ||
“เมื่อถึงปลายแห่งการตกจากสวรรค์ ย่อมเกิดทุกข์ใหญ่และความร้อนรุ่มสำนึกผิดอันน่าสยดสยอง. ผู้เสวยสวรรค์ครั้นบุญสิ้นก็ร่วงกลับมาเวียนว่ายอยู่ในโลกมนุษย์นี้อีก; เพราะฉะนั้นเราจึงไม่ปรารถนาสวรรค์.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
Heaven gained by merit is temporary; when that merit is exhausted, one falls back into mortal existence and suffers intense remorse. Therefore, the verse points toward seeking a more enduring goal than heavenly enjoyment—steadfast dharma and liberation-oriented wisdom rather than reward-seeking.
Vyāsa is speaking reflectively about the fate of those who reach heaven through merit: after enjoying svarga, they inevitably descend when their merit ends, experiencing great sorrow and regret. On that basis he declares that he does not wish for heaven.