Shloka 4
मृगस्वप्नदर्शनम्
The Deer’s Dream-Appeal and the Move to Kāmyaka
(परै: परिभवे प्राप्ते वयं पञ्चोत्तरं शतम् | परस्परविरोधे तु वयं पञ्च शतं तु ते ।।) जानात्येष हि दुर्बुद्धिरस्मानिह चिरोषितान् । स एवं परिभूयास्मानकार्षीदिदमप्रियम्,दूसरोंके द्वारा पराभव प्राप्त होनेपर उसका सामना करनेके लिये हमलोग एक सौ पाँच भाई हैं। आपसमें विरोध होनेपर ही हम पाँच भाई अलग हैं और वे सौ भाई अलग। यह खोटी बुद्धिवाला गन्धर्व जानता है कि हम (पाण्डव) दीर्घकालसे यहाँ रह रहे हैं, तो भी इस प्रकार हमारा तिरस्कार करके इस चित्रसेन गन्धर्वने यह अप्रिय कार्य किया है
paraiḥ paribhave prāpte vayaṃ pañcottaraṃ śatam | parasparavirodhe tu vayaṃ pañca śataṃ tu te || jānāty eṣa hi durbuddhir asmān iha ciroṣitān | sa evaṃ paribhūyāsmān akārsīd idam apriyam ||
เมื่อความอัปยศมาถึงเราด้วยมือผู้อื่น เราก็เป็นพี่น้องหนึ่งร้อยห้าคนพร้อมจะร่วมกันต้านทาน แต่เมื่อเกิดความขัดแย้งกันเอง เราก็เหลือเพียงห้าคนอยู่ฝ่ายหนึ่ง ส่วนเขามีหนึ่งร้อยอยู่อีกฝ่ายหนึ่ง คันธรรพผู้ตัดสินใจผิดผู้นี้ย่อมรู้ว่าเราพำนักอยู่ ณ ที่นี้มาช้านาน กระนั้นก็ยังดูหมิ่นเรา แล้วจิตรเสนได้กระทำการอันไม่น่าพอใจนี้
युधिषछ्िर उवाच
Educational Q&A
Strength against external threats comes from internal cohesion: when the brothers stand together they are ‘one hundred and five,’ but when divided by inner conflict they become vulnerable—five against a hundred. The verse highlights the ethical danger of factionalism and the dharmic value of solidarity.
Yudhiṣṭhira comments on an affront involving a Gandharva (named Citraratha/Citraseṇa in varying traditions). He notes that the Gandharva, aware of the Pāṇḍavas’ long residence in the forest, nevertheless treated them with contempt and committed an offensive act, prompting reflection on unity versus internal rivalry.