Shloka 11
मृगस्वप्नदर्शनम्
The Deer’s Dream-Appeal and the Move to Kāmyaka
नरसिंहो! कौरवोंके ये सुनहरी ध्वजावाले निर्मल रथ सामने खड़े हैं। इनमें सब प्रकारके अस्त्र-शस्त्र मौजूद हैं। इनके चलनेपर भारी आवाज होती है। ये रथ सदा सुसज्जित रहते हैं। शस्त्रविद्यामें निपुण इन्द्रसेन आदि सारथि इनपर बैठे हुए हैं। तुमलोग इन रथोंपर आरूढ़ हो गन्धर्वोंसे युद्ध करनेके लिये तैयार हो जाओ और सावधान होकर दुर्योधनको छुड़ानेका प्रयत्न करो ।। य एव ककश्रिद् राजन्य: शरणार्थमिहागतम् । परं शक््त्याभिरक्षेत कि पुनस्त्वं वृकोदर,भीमसेन! जो कोई साधारण क्षत्रिय भी क्यों न हो, शरण लेनेके लिये आये हुए मनुष्यकी यथाशक्ति रक्षा करता है। फिर तुम-जैसे वीर पुरुष शरणागतकी रक्षा करें, इसके लिये तो कहना ही क्या है?
nara-siṃha! kauravāṇāṃ ye suvarṇa-dhvajāḥ śuci-rathāḥ purataḥ sthitāḥ | eteṣu sarva-prakārāṇy astrāṇi śastrāṇi ca vidyante | eṣāṃ gatau mahān śabdo bhavati | ete rathāḥ sadā susajjitāḥ | śastra-vidyā-nipuṇā indrāsena-prabhṛtayaḥ sārathaya eteṣv āsīnāḥ | yūyaṃ rathān āruhya gandharvaiḥ saha yuddhāya sajjā bhavata, apramattāś ca duryodhana-mokṣaṇe yatadhvam || ya eva kaścid rājanyaḥ śaraṇārtham ihāgataḥ, paraṃ śaktyābhirakṣet; kiṃ punas tvaṃ vṛkodara bhīmasena ||
ยุธิษฐิระกล่าวว่า “โอ้สิงห์แห่งมนุษย์! เบื้องหน้าเรานี้คือรถศึกของเหล่ากุรุผู้ผุดผ่อง มีธงทองอร่ามโบกสะบัด ภายในพร้อมด้วยอาวุธทุกประการ ครั้นเคลื่อนก็ครืนครั่นดุจคำราม รถเหล่านี้เตรียมพร้อมอยู่เสมอ และมีสารถีผู้ชำนาญอย่างอินทรเสนะ ผู้รู้ศาสตร์แห่งศัสตราวุธ นั่งประจำพร้อมอาวุธครบถ้วน จงขึ้นรถเหล่านี้ เตรียมรบกับพวกคันธรรพ และจงระวังตัวให้มั่น พยายามปลดปล่อยทุรโยธนะ เพราะแม้กษัตริย์นักรบธรรมดา เมื่อมีผู้มาขอพึ่งพิง ก็ยังคุ้มครองตามกำลัง แล้วไฉนเล่า—ท่านวฤโกทร ภีมเสนะ—จะไม่คุ้มครองผู้มาขออาศัย!”
युधिषछ्िर उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds kṣatriya-dharma as the obligation to protect a person who seeks refuge (śaraṇāgata), to the fullest extent of one’s ability. Yudhiṣṭhira frames the rescue of Duryodhana not as partisan preference but as an ethical duty of protection and honor.
Yudhiṣṭhira urges the warriors—especially Bhīma—to mount the Kauravas’ ready chariots and fight the Gandharvas in order to free Duryodhana, emphasizing vigilance and the moral imperative to protect someone who has come seeking help.