Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

Bhīṣma’s Admonition; Duryodhana’s Rājasūya Aspiration and the Proposal of a Vaiṣṇava-satra

भारत! तदनन्तर दुर्योधनने अपने सहस्रों सेवकोंको आज्ञा दी--'तुमलोग बहुत-से क्रीडामण्डप तैयार करो” ।। ते तथेत्येव कौरव्यमुक्त्वा वचनकारिण: । चिकीर्षन्तस्तदा55क्रीडाञ्जम्मुर्दतवनं सर:,आज्ञाकारी सेवक दुर्योधनसे “तथास्तु'” कहकर क्रीडाभवन बनानेकी इच्छासे द्वैतवनके सरोवरके निकट गये

vaiśampāyana uvāca | te tathety eva kauravya-muktvā vacana-kāriṇaḥ | cikīrṣantas tadā krīḍān jagmur dvaitavanaṁ saraḥ ||

ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ครั้นแล้วทุรโยธนะมีบัญชาแก่บ่าวไพร่เป็นพัน ๆ ว่า “จงจัดเตรียมมณฑปสำหรับการเล่นให้มากมาย” เหล่าผู้รับใช้ผู้เชื่อฟังนั้นทูลรับว่า “เป็นดังนั้น” แล้วออกไปด้วยหมายจะจัดการมหรสพ ครั้นไปถึงใกล้สระในป่าทไวตวนะ ก็เริ่มเตรียมศาลาเริงรมย์ตามพระบัญชา

तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
तथाthus
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
इतिso/quoting marker
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
कौरव्यम्to the Kaurava (Duryodhana)
कौरव्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootकौरव्य
FormMasculine, Accusative, Singular
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
TypeVerb
Rootवच्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Active, Non-finite
वचनकारिणःobedient (doers of the word)
वचनकारिणः:
Karta
TypeAdjective
Rootवचनकारिन्
FormMasculine, Nominative, Plural
चिकीर्षन्तःwishing to do/make
चिकीर्षन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootकृ
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Plural
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
क्रीडान्play-places/sporting (halls/grounds)
क्रीडान्:
Karma
TypeNoun
Rootक्रीडा
FormFeminine, Accusative, Plural
जग्मुःthey went
जग्मुः:
TypeVerb
Rootगम्
FormPerfect, 3rd, Plural, Active
द्वैतवनम्to Dvaitavana (the forest named Dvaita)
द्वैतवनम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्वैतवन
FormNeuter, Accusative, Singular
सरःlake
सरः:
Karma
TypeNoun
Rootसरस्
FormNeuter, Accusative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya (implied by address kauravya)
D
Duryodhana
K
Kauravas
S
servants/attendants
D
Dvaitavana
L
lake (saraḥ)
K
krīḍāmaṇḍapa (pleasure pavilion; from the prose context)

Educational Q&A

The verse highlights the power dynamics of kingship: subordinates quickly execute a ruler’s wishes. Ethically, it invites reflection on how obedience can become complicity when commands serve arrogance or provocation rather than self-restraint and dharma.

Duryodhana’s attendants respond ‘tathāstu’ and go to Dvaitavana’s lake to set up arrangements for games/pleasures—preparing pavilions and amusements as part of the unfolding encounter in the forest setting.