Shloka 55
Duryodhana Seized by Citraseṇa; Kaurava Petition to Yudhiṣṭhira (दुर्योधनापहारः / चित्रसेनगन्धर्वग्रहणम्)
वैक्लव्याच्च भयाच्चैव घोराणां चापि दर्शनात् । उन्माद्यति स तु क्षिप्रं सान्त्वं तस्प तु साधनम्,जो घबराहट, भय तथा घोर वस्तुओंके दर्शनसे ही तत्काल पागल हो जाता है, उनके अच्छे होनेका उपाय केवल उसे सान्त्वना देना है
vaiklavyāc ca bhayāc caiva ghorāṇāṃ cāpi darśanāt | unmādyati sa tu kṣipraṃ sāntvaṃ tasya tu sādhanam ||
มารกัณฑยะกล่าวว่า “ด้วยความอับจนสิ้นหนทาง ด้วยความหวาดกลัว และแม้เพียงเห็นสิ่งอันน่าสะพรึง เขาย่อมคลุ้มคลั่งโดยเร็ว ในกรณีเช่นนี้ วิธีแก้ที่เหมาะคือ ‘สานต์วะ’—การปลอบประโลมด้วยถ้อยคำอ่อนโยนและการให้กำลังใจ”
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
When fear, helplessness, and terrifying perceptions overwhelm a person to the point of mental collapse, the immediate dharmic response is compassionate reassurance—steadying the mind through calming, supportive speech rather than harshness or force.
Markandeya is explaining a psychological reaction: a person, shaken by fear and dreadful sights, quickly becomes unbalanced; therefore the appropriate intervention is to console and pacify him.