Previous Verse
Next Verse

Shloka 36

Kaurava Court Hears of the Pāṇḍavas’ Forest Hardship (वैचित्रवीर्यवंशीयस्य राज्ञः करुणाविचारः)

मार्कण्डेय उवाच संस्पृशन्निव सर्वास्ता: शिखाभि: काउचनप्रभा: । पश्यमाननश्च मुमुदे गार्हपत्यं समाश्रित:,मार्कण्डेयजी कहते हैं--राजन! ऐसा निश्चय करके अग्निदेवने गार्हपत्य अग्निका आश्रय लिया और अपनी लपटोंसे स्वर्गकी-सी कान्तिवाली उन ऋषि-पत्नियोंका स्पर्श तथा दर्शन-सा करते हुए वे बड़ी प्रसन्नताका अनुभव करने लगे

Mārkaṇḍeya uvāca saṁspṛśann iva sarvāstāḥ śikhābhiḥ kāñcanaprabhāḥ | paśyamānaś ca mumude gārhapatyaṁ samāśritaḥ ||

มารกัณฑेयกล่าวว่า: ครั้นตั้งใจดังนั้นแล้ว อัคนีเทพก็เข้าพึ่งไฟคฤหปัตยะ ด้วยเปลวเพลิงอันเรืองรองดุจทอง เขาประหนึ่งได้แตะต้องและได้เห็นบรรดาภรรยาของเหล่าฤๅษีทั้งปวง และในสัมผัสกับการแลเห็นอันถูกข่มไว้ตามธรรมวินัยนั้น เขาก็เกิดความปีติยินดียิ่งนัก

मार्कण्डेयःMarkandeya
मार्कण्डेयः:
Karta
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3, Singular, Parasmaipada
संस्पृशन्touching
संस्पृशन्:
TypeVerb
Rootसम्+स्पृश्
FormPresent active participle, Masculine, Nominative, Singular
इवas if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
सर्वाःall
सर्वाः:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormFeminine, Accusative, Plural
ताःthose (women)
ताः:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Accusative, Plural
शिखाभिःwith flames
शिखाभिः:
Karana
TypeNoun
Rootशिखा
FormFeminine, Instrumental, Plural
काञ्चनप्रभाःgolden-radiant
काञ्चनप्रभाः:
Karma
TypeAdjective
Rootकाञ्चनप्रभा
FormFeminine, Accusative, Plural
पश्यमानःseeing
पश्यमानः:
TypeVerb
Rootपश्यत् (दृश्)
FormPresent active participle, Masculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
मुमुदेrejoiced
मुमुदे:
TypeVerb
Rootमुद्
FormPerfect, 3, Singular, Atmanepada
गार्हपत्यम्the Gārhapatya (household) fire
गार्हपत्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootगार्हपत्य
FormNeuter, Accusative, Singular
समाश्रितःhaving resorted to
समाश्रितः:
TypeVerb
Rootसम्+आ+श्रि
FormPast passive participle, Masculine, Nominative, Singular

मार्कण्डेय उवाच

M
Mārkaṇḍeya
A
Agni (Agni-deva)
G
Gārhapatya fire
ṛṣi-patnīḥ (wives of sages)

Educational Q&A

The verse highlights dharmic containment of desire: even when attraction arises, it should be regulated through lawful, ritually sanctioned boundaries (symbolized by Agni’s taking refuge in the Gārhapatya fire) rather than pursued as a breach of moral order.

Mārkaṇḍeya narrates that Agni, after making a determination, enters/abides in the household sacred fire (Gārhapatya). With golden flames he ‘as if’ touches and beholds the sages’ wives, and this constrained, indirect contact/vision brings him joy.