Shloka 5
अग्निनाम-वंश-निरूपणम् | Agni-Names and Lineage Enumeration
तेषामपि भवेद् धर्म उपयोगे न भक्षणे | देवतातिथिभृत्यानां पितृणां चापि पूजनम्,द्विजश्रेष्ठस इस कार्यमें हम निमित्तमात्र हैं। ब्रह्मन! मैं जिन मारे गये प्राणियोंका मांस बेचता हूँ, उनके जीते-जी यदि उनका सदुपयोग किया जाता तो बड़ा धर्म होता। मांस- भक्षणमें तो धर्मका नाम भी नहीं है (उलटे महान् अधर्म होता है)। देवता, अतिथि, भरणीय कुटुम्बीजन और पितरोंका पूजन (आदर-सत्कार) अवश्य धर्म है
teṣām api bhaved dharma upayoge na bhakṣaṇe | devatātithibhṛtyānāṁ pitṝṇāṁ cāpi pūjanam |
มารกัณฑेयกล่าวว่า “แม้ในกรณีนั้น ธรรมย่อมเกิดจากการใช้ให้ถูกควร มิใช่จากการกิน การบูชาเทพ การต้อนรับอาคันตุกะ การอุปถัมภ์ผู้พึ่งพา และการสักการะบรรพชน—สิ่งเหล่านี้แลเป็นธรรมโดยแท้”
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
Dharma is grounded in beneficial, responsible use and in duties of reverence—toward gods, guests, dependents, and ancestors—rather than in mere consumption (especially eating as an end in itself).
Mārkaṇḍeya delivers a moral clarification: he distinguishes between actions that can be ethically justified as ‘proper use’ and those that are not, and he affirms traditional duties—hospitality, care for dependents, and ancestral rites—as clear expressions of dharma.