Shloka 34
Dharma-vyādha on Parental Worship
Pitṛ-mātṛ-śuśrūṣā as Paramadaivata
स विचिन्त्याथ गोविन्दो नापश्यद् यदनावृतम् । अवकाशं पृथिव्यां वा दिवि वा मधुसूदन:,भगवान् विष्णुने बहुत सोचनेपर जब कहीं खुला आकाश न देखा और स्वर्ग अथवा पृथ्वीपर भी जब उन्हें कोई खुली जगह न दिखायी दी, तब महायशस्वी देवेश्वर मधुसूदनने अपनी दोनों जाँघोंको अनावृत (वस्त्ररहित) देखकर मधु और कैटभके मस्तकोंको उन्हींपर रखकर तीखी धारवाले चक्रसे काट डाला
sa vicintyātha govindo nāpaśyad yadanāvṛtam | avakāśaṃ pṛthivyāṃ vā divi vā madhusūdanaḥ ||
มารกัณฑेयกล่าวว่า—ครั้นแล้วโควินทะใคร่ครวญ แต่หาไม่พบที่ว่างอัน “ไม่ถูกปกปิด” เลย ไม่ว่าบนแผ่นดินหรือในสวรรค์ ที่จะกระทำการนั้นได้ ครั้นเห็นว่าต้นขาของตนเองเป็นที่เดียวที่ไม่ถูกปกปิด พระมธุสูทนะจึงวางศีรษะของมธุและไกฏภะลงบนต้นขานั้น แล้วตัดขาดด้วยจักรสุทรรศนะอันคมกริบ
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
Dharma is upheld not merely by power but by discerning intelligence: when bound by a condition (no ‘open’ place on earth or in heaven), one should seek a lawful, least-violating means to end harm. The verse highlights ethical problem-solving under constraints.
Govinda (Viṣṇu), after searching for an ‘uncovered’ place on earth or in heaven and finding none, identifies his own thighs as the only uncovered space. He uses this to overcome the constraint and defeat the destructive foes (contextually Madhu and Kaiṭabha) with his discus.