Shloka 111
कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
शुश्रूषायां च निरता द्विजानां वृषलास्तदा । ततः परिपतन् राजंस्तस्य कुक्षौ महात्मन:
śuśrūṣāyāṃ ca niratā dvijānāṃ vṛṣalās tadā | tataḥ paripatan rājan tasya kukṣau mahātmanaḥ ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “ครั้งนั้นพวกศูทรตั้งมั่นอยู่ในการปรนนิบัติรับใช้เหล่าทวิชะ. ต่อมา โอ้พระราชา เมื่อข้าพเจ้าเที่ยวไปภายในครรภ์ของมหาตมะผู้นั้น ข้าพเจ้าได้เห็นภูเขามากมาย—หิมวาน เฮมกูฏะ นิษธะ ศเวตคิริอันสุกสว่างด้วยเงิน คันธมาทนะ มันทราจละ ภูเขาใหญ่ นีละ เมรุอันเป็นภูเขาทอง มเหนทระ วินธยะอันประเสริฐ มลยะ และปาริยาตระ—พร้อมภูเขาอื่นอีกมาก ทั้งหมดประดับด้วยรัตนานาชนิด. และเมื่อท่องไป ณ ที่นั้น ข้าพเจ้ายังเห็นสัตว์อย่างสิงโต เสือ และหมูป่าเป็นต้น.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage foregrounds śuśrūṣā—humble, attentive service—as a recognized form of dharma within the social order, while also suggesting that moral order and cosmic order are intertwined: the narrator’s extraordinary inner vision unfolds in a world where duties are being observed.
Vaiśaṃpāyana narrates a marvel: while moving about inside the belly/womb of a great-souled being, the narrator beholds a vast inner landscape—major mountains adorned with jewels and wild animals—presented as a wondrous, almost cosmic geography contained within that body.