Shloka 55
Adhyāya 188: Mārkaṇḍeya’s Account of Yuga-Decline and the Restoration Motif
Kali-yuga to Kalki
इत्युक्त्वा वचन मत्स्य: क्षणेनादर्शनं गत: । स्रष्टकाम: प्रजाश्नापि मनुर्वैवस्वत: स्वयम्,ऐसा कहकर भगवान् मत्स्य क्षणभरमें अदृश्य हो गये। तदनन्तर स्वयं वैवस्वत मनुको प्रजाओंकी सृष्टि करनेकी इच्छा हुई, किंतु प्रजाकी सृष्टि करनेमें उनकी बुद्धि मोहाच्छन्न हो गयी थी। तब उन्होंने बड़ी भारी तपस्या की और महान् तपोबलसे सम्पन्न होकर उन्होंने सृष्टिका कार्य प्रारम्भ किया
ity uktvā vacanaṃ matsyaḥ kṣaṇenādarśanaṃ gataḥ | sraṣṭukāmaḥ prajāś cāpi manur vaivasvataḥ svayam |
ครั้นตรัสดังนี้แล้ว พระมัตสยะผู้เป็นทิพย์ก็อันตรธานไปในชั่วขณะ ต่อมาไววัสวตมนูทรงปรารถนาจะบังเกิดสรรพชีวิตด้วยพระองค์เอง แต่เมื่อเริ่มงานสร้างสรรค์ พระปัญญากลับถูกโมหะปกคลุม ครั้นแล้วพระองค์ทรงบำเพ็ญตบะอันยิ่งใหญ่ และด้วยเดชตบะอันมหาศาลจึงเริ่มกิจแห่งการสร้างโลก
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
Even a righteous progenitor like Manu may face moha (delusion) when undertaking a vast responsibility; clarity and capacity for dharmic action are regained through tapas—disciplined austerity and inner purification—aligned with divine guidance.
After instructing Manu, the divine Matsya disappears. Manu then wishes to create beings, but his intellect becomes obscured; he performs great austerities and, empowered by that tapas, begins the process of creation.