Previous Verse
Next Verse

Shloka 28

Nārāyaṇopadeśa to Mārkaṇḍeya (Cosmic Self-Identification and Yuga Doctrine) | नारायणोपदेशः

तस्याथ मध्ये वेतस: पुण्यगन्ध: सहस्रशाखो विपुलो विभाति । तस्य मूलात्‌ सरित: प्रस्रवन्ति मधूदकप्रस्रवणा: सुपुण्या:,उस परब्रह्ममें ब्रह्माण्डरूपी एक विशाल बेंतका वृक्ष है, जो भोग-स्थानरूपी अनन्त शाखाओंसे युक्त तथा शब्दादि विषयरूपी पवित्र सुगन्धसे सम्पन्न है। (उस ब्रह्माण्डरूपी वृक्षका मूल अविद्या है।) उस अविद्यारूपी मूलसे भोगवासनामयी निरन्तर बहनेवाली अनन्त नदियाँ उत्पन्न होती हैं। वे नदियाँ ऊपरसे तो रमणीय और पवित्र सुवाससे युक्त प्रतीत होती हैं तथा मधुके समान मधुर एवं जलके समान तृप्तिकारक विषयोंको बहाया करती हैं

tasyātha madhye vetasaḥ puṇyagandhaḥ sahasraśākho vipulo vibhāti | tasya mūlāt saritaḥ prasravanti madhūdakaprasravaṇāḥ supuṇyāḥ ||

ท่ามกลางสภาวะนั้น ปรากฏต้นเวตสะอันใหญ่ มีกลิ่นหอมอันเป็นมงคล แผ่กิ่งก้านนับพันส่องประกาย จากรากของมันบังเกิดสายน้ำทั้งหลาย ไหลรินเป็นธารที่หลั่งความหวานดุจน้ำผึ้งและความอิ่มเอมดุจสายน้ำ ดูประหนึ่งบริสุทธิ์และเป็นบุญยิ่งนัก

तस्यof that (him/it)
तस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
अथthen/now
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
मध्येin the middle
मध्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमध्य
FormNeuter, Locative, Singular
वेतसःa cane/reed (tree)
वेतसः:
Karta
TypeNoun
Rootवेतस
FormMasculine, Nominative, Singular
पुण्यगन्धःhaving holy fragrance
पुण्यगन्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootपुण्य-गन्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
सहस्रशाखःhaving a thousand branches
सहस्रशाखः:
Karta
TypeAdjective
Rootसहस्र-शाख
FormMasculine, Nominative, Singular
विपुलःvast
विपुलः:
Karta
TypeAdjective
Rootविपुल
FormMasculine, Nominative, Singular
विभातिshines/appears splendid
विभाति:
TypeVerb
Root√भा (भा दीप्तौ)
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
तस्यof that (tree)
तस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
मूलात्from the root
मूलात्:
Apadana
TypeNoun
Rootमूल
FormNeuter, Ablative, Singular
सरितःrivers
सरितः:
Karta
TypeNoun
Rootसरित्
FormFeminine, Nominative, Plural
प्रस्रवन्तिflow forth/issue out
प्रस्रवन्ति:
TypeVerb
Rootप्र-√स्रु (स्रु गतौ/स्रवणे)
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
मधूदकप्रस्रवणाःflowing with honey-like water / honey-water-flowing
मधूदकप्रस्रवणाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमधु-उदक-प्रस्रवण
FormFeminine, Nominative, Plural
सुपुण्याःvery holy/most meritorious
सुपुण्याः:
Karta
TypeAdjective
Rootसु-पुण्य
FormFeminine, Nominative, Plural

ताक्ष्य उवाच

T
Takṣya
V
vetasa-tree
R
rivers/streams

Educational Q&A

The verse uses a cosmic-tree metaphor to show how manifold experiences and enjoyments branch out and flow like rivers from a single root. It cautions that what appears pure, sweet, and satisfying can still be part of an ongoing current of craving, inviting discernment and detachment.

Takṣya is speaking in a didactic, philosophical mode, describing an inner vision-like image: a vast, many-branched tree and rivers issuing from its root. The imagery frames a teaching about the origin and flow of worldly experience and desire.