Shloka 52
महाराज! मृग, सिंह, व्याप्र, रीछ, भैंस, नाग, गौ, शरभ, हाथी, वानर, बैल, सूअर, बिलाव, भेड़िये, प्रेत, मुरुण्ड, गिद्ध, गरुड, चमरी गाय, देवता, ऋषि, गन्धर्व, पिशाच, यक्ष, देवद्रोही राक्षस, गुह्मक, निशाचर, मत्स्य, गजमुख, उल्लू, मीन तथा अभश्व-जैसे रूपवाले नाना प्रकारके जीवोंका प्रादुर्भाव हुआ। उन सबके हाथमें भाँति-भाँतिके अस्त्र-शस्त्र एवं खड्ग थे। इसी प्रकार गदा और मुद्गर धारण किये बहुत-से यातुधान भी प्रकट हुए ।। ४६ “५३९ || एतैश्वान्यैश्व बहुभि्नानारूपधरैस्तथा सर्वमासीज्जगद् व्याप्तं तस्मिन्नस्त्रे विसर्जिते,इन सबके साथ दूसरे भी बहुत-से जीवोंका प्राकट्य हुआ, जिन्होंने नाना प्रकारके रूप धारण कर रखे थे। उन सबके द्वारा यह सारा जगत् व्याप्त-सा हो गया था। पाशुपतास्त्रका प्रयोग होते ही कोई तीन मस्तक, कोई चार दाढ़ें, कोई चार मुख और कोई चार भुजावाले अनेक रूपधारी प्राणी प्रकट हुए, जो मांस, मेदा, वसा और हलड्ियोंसे संयुक्त थे
arjuna uvāca | mahārāja! mṛga-siṁha-vyāghra-ṛkṣa-mahiṣa-nāga-go-śarabha-hastī-vānara-vṛṣabha-varāha-mārjāra-vṛka-preta-muruṇḍa-gṛdhra-garuḍa-cāmarī-go-devatā-ṛṣi-gandharva-piśāca-yakṣa-devadrohī-rākṣasa-guhyaka-niśācara-matsya-gajamukha-ulūka-mīna tathā aśva-sadṛśa-rūpavantaḥ nānāvidhā jīvāḥ prādurabhavan | teṣāṁ sarveṣāṁ hasteṣu nānāvidhāni astrāṇi śastrāṇi khaḍgāś ca āsan | tathā gadā-mudgaradhāriṇaḥ bahavaḥ yātudhānā api prādurabhavan | etaiś ca anyaiś ca bahubhiḥ nānā-rūpa-dharaiḥ sarvaṁ jagat tasminn astre visarjite vyāptam iva abhavat |
อรชุนกล่าวว่า—“ข้าแต่มหาราช! ครั้นอาวุธนั้นถูกปล่อยออกไป บรรดาสัตว์และสรรพชีวิตนานาประเภทก็มิอาจนับได้ปรากฏขึ้น—กวาง สิงห์ เสือ หมี ควาย งู โค ศรภะ ช้าง วานร โคถึก หมูป่า แมว หมาป่า เปรต มุรุณฑะ แร้ง ครุฑ โคหางจามรี เทพ ฤๅษี คนธรรพ์ ปีศาจ ยักษ์ รากษสผู้เป็นปฏิปักษ์ต่อเทพ พวกคุหยะกะ ผู้ท่องราตรี ปลา ผู้มีพักตร์ดุจช้าง นกเค้า ปลาอีกครั้ง และแม้รูปดุจม้าก็มี. ในมือของพวกเขาทั้งหมดมีศัสตราวุธนานาชนิดและดาบ; อีกทั้งยาตุธานจำนวนมากก็ปรากฏขึ้น ถือกระบองและค้อนหนัก. พร้อมกับเหล่านี้ยังมีผู้แปลงกายอีกมากมาย จนเมื่ออาวุธนั้นถูกปล่อย โลกทั้งปวงก็ประหนึ่งถูกท่วมท้นและแผ่คลุมไปสิ้น”
अजुन उवाच
Educational Q&A
The passage underscores that mantra-empowered divine weapons are not merely tools of battle but forces that can flood the world with uncontrollable, terrifying manifestations. Ethically, it implies that such power must be invoked only under strict dharmic necessity and with mastery of restraint, because its effects exceed ordinary human limits.
Arjuna narrates to the king how, upon the release of a mighty weapon (contextually the Pāśupata-astra), innumerable beings of diverse forms—animals, spirits, celestial classes, and demonic entities—suddenly appear, all armed, so that the world seems entirely pervaded by them. The description emphasizes the weapon’s awe-inspiring and dreadful potency.