Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

Kailāsa-darśana, Badarī-vāsa, and Sarasvatī–Dvaitavana Transition (कैलासदर्शन–बदरीवास–सरस्वतीद्वैतवनगमनम्)

(महत्‌ पाशुपतं दिव्यं सर्वतोकनमस्कृतम्‌ ।) ततो<पश्यं त्रिशिरसं पुरुषं नवलोचनम्‌ त्रिमुखं षपड्भुजं दीप्तमर्कज्वलनमूर्थजम्‌,उसीको “रौद्रास्त्र” भी कहते हैं। वह समस्त शत्रुओंका विनाश करनेवाला है। वह महान्‌ एवं दिव्य पाशुपतास्त्र सम्पूर्ण विश्वके लिये वन्दनीय है। उसका प्रयोग करते ही मुझे एक दिव्य पुरुषका दर्शन हुआ, जिनके तीन मस्तक, तीन मुख, नौ नेत्र तथा छः: भुजाएँ थीं। उनका स्वरूप बड़ा तेजस्वी था। उनके मस्तकके बाल सूर्यके समान प्रज्वलित हो रहे थे

mahat pāśupataṁ divyaṁ sarvatokanamaskṛtam | tato 'paśyaṁ triśirasaṁ puruṣaṁ navalocanam trimukhaṁ ṣaḍbhujaṁ dīptam arkajvalanamūrdhajam |

มหาศัสตราปาศุปตะอันเป็นทิพย์นั้น เป็นที่นอบน้อมของสรรพโลก ครั้นข้าพเจ้าใช้มัน ก็ได้เห็นบุรุษทิพย์อัศจรรย์—มีสามเศียร สามพักตร์ เก้าดวงเนตร หกกร—รุ่งโรจน์เจิดจ้า เส้นเกศาโพลงดุจสุริยัน

महत्great
महत्:
Karma
TypeAdjective
Rootमहत्
FormNeuter, Accusative, Singular
पाशुपतम्belonging to Paśupati (Śiva); Pāśupata
पाशुपतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपाशुपत
FormNeuter, Accusative, Singular
दिव्यम्divine
दिव्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदिव्य
FormNeuter, Accusative, Singular
सर्वलोकनमस्कृतम्revered by all worlds
सर्वलोकनमस्कृतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व-लोक-नमस्कृत
FormNeuter, Accusative, Singular
ततःthen; thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
अपश्यम्I saw
अपश्यम्:
TypeVerb
Rootदृश्
FormImperfect (Laṅ), 1st, Singular
त्रिशिरसम्three-headed
त्रिशिरसम्:
Karma
TypeAdjective
Rootत्रि-शिरस्
FormMasculine, Accusative, Singular
पुरुषम्a person; a man
पुरुषम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुरुष
FormMasculine, Accusative, Singular
नवलोचनम्nine-eyed
नवलोचनम्:
Karma
TypeAdjective
Rootनव-लोचन
FormMasculine, Accusative, Singular
त्रिमुखम्three-faced
त्रिमुखम्:
Karma
TypeAdjective
Rootत्रि-मुख
FormMasculine, Accusative, Singular
षड्भुजम्six-armed
षड्भुजम्:
Karma
TypeAdjective
Rootषट्-भुज
FormMasculine, Accusative, Singular
दीप्तम्blazing; radiant
दीप्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदीप्त
FormMasculine, Accusative, Singular
अर्कज्वलनमूर्धजम्whose hair (on the head) blazed like the sun
अर्कज्वलनमूर्धजम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअर्क-ज्वलन-मूर्धज
FormMasculine, Accusative, Singular

अजुन उवाच

A
Arjuna
P
Pāśupata (weapon/astra)
R
Raudra (weapon/astra epithet)
D
Divine Person (puruṣa; visionary form)

Educational Q&A

The verse underscores that supreme power—symbolized by the universally revered Pāśupata/Raudra weapon—is not merely a tool of violence but a sacred, awe-inspiring force. Its association with a divine vision implies that such power demands reverence, discipline, and ethical restraint, aligning martial capability with dharma rather than personal rage or ambition.

Arjuna narrates that upon the occasion of the great divine Pāśupata weapon (also called Raudra), he experiences a direct vision (darśana) of a radiant divine Person with extraordinary features—three heads, three faces, nine eyes, and six arms—whose hair blazes like the sun, marking the weapon’s transcendent and fearsome sanctity.