Shloka 11
Kubera-prasāda-vihāra and Counsel on Ajñātavāsa (कुबेरप्रसादविहारः तथा अज्ञातवासोपदेशः)
पर्वतैश्छाद्यमानो*5हं निगृहीतैश्व वाजिभि: । अगच्छं परमामार्ति मातलिस्तदलक्षयत्,एक ओर तो मैं शिलाखण्डोंसे आच्छादित हो रहा था, दूसरी ओर मेरे घोड़े पकड़ लिये जानेसे रथकी गति कुण्ठित हो गयी थी। इस विवशताकी दशामें मुझे बड़ी पीड़ा होने लगी, जिसे मातलिने जान लिया
parvataiś chādyamāno ’haṃ nigṛhītaiś ca vājibhiḥ | agacchaṃ paramām ārtiṃ mātalis tad alakṣayat ||
อรชุนกล่าวว่า “ด้านหนึ่งเราถูกก้อนศิลาใหญ่ดุจภูผาทับถมปกคลุม อีกด้านหนึ่งเมื่อม้าถูกจับไว้ ความเร็วรถศึกก็ถูกสกัด เราจึงตกอยู่ในความทุกข์ยากยิ่งนัก—มาทลิได้แลเห็นและรู้ถึงความคับขันนั้น”
अजुन उवाच
Educational Q&A
Even a great hero can be forced into helplessness by circumstances; the episode highlights the value of alert, supportive companionship—Mātali’s attentive perception becomes the first step toward timely protection and right action in a crisis.
Arjuna describes being overwhelmed by mountain-like masses while his chariot-horses are restrained, slowing his movement and causing intense distress; Mātali, his charioteer, notices this condition and understands Arjuna’s suffering.