Shloka 81
Kubera’s Fivefold Nīti and Protection of the Pāṇḍavas (वैश्रवणोपदेशः)
विलोड्यमाना: पश्येमा: करिभि: सकरेणुभि: । पश्येमां नलिनीं चान्यां कमलोत्पलमालिनीम्,“देखो, हथिनियोंसहित हाथी इन तालाबोंमें घुसकर इन्हें मथे डालते हैं और इस दूसरी पुष्करिणीपर दृष्टिपात करो, जो कमल और उत्पलकी मालाओंसे अलंकृत है। यह कमलमालाधारिणी साक्षात् दूसरी लक्ष्मीके समान मानो साकार विग्रह धारण करके प्रकट हुई है। गन्धमादनके इस उत्तम वनमें नाना प्रकारके कुसुमोंकी सुगन्धसे सुवासित ये छोटी- छोटी वनश्रेणियाँ भ्रमरोंके गीतोंसे मुखरित हो कैसी शोभा पा रही हैं? भीमसेन! देखो, यहाँके सुन्दर प्रदेशोंमें चारों ओर देवताओंकी क्रीडास्थली है
viloḍyamānāḥ paśyemāḥ karibhiḥ sakareṇubhiḥ | paśyemāṃ nalinīṃ cānyāṃ kamalotpalamālinīm ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “ดูเถิด—สระบัวเหล่านี้ถูกช้างทั้งหลายกวนปั่นราวกับถูกมَถน (มันทน์) พร้อมทั้งฝุ่นและละอองน้ำที่กระเซ็นไปมา และจงดูสระอีกแห่งนั้น—ประดับด้วยพวงมาลัยแห่งดอกบัวและบัวสีน้ำเงิน ในป่าอันประเสริฐแห่งคันธมาทนะนี้ อากาศอบอวลด้วยกลิ่นหอมของบุปผานานาชนิด สันป่าเล็ก ๆ ก้องกังวานด้วยบทเพลงของหมู่ภมรและยิ่งทอประกายงามนัก ภีมเสนะเอ๋ย จงดู—ทั่วทุกทิศแดนงามเหล่านี้ประหนึ่งสนามรื่นเริงของเหล่าเทพ”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds reverent attention to sacred nature: the Pandavas’ journey includes learning to perceive the world as infused with divine presence. Ethical cultivation here is not a rule but a disposition—wonder, restraint, and attentiveness in a realm described as the devas’ playground.
Vaiśampāyana narrates a scene in Gandhamādana: the speakers point out ponds disturbed by elephants and another lake richly adorned with lotuses and blue lotuses, expanding into a broader description of fragrant groves and bee-song, and identifying the area as a divine pleasure-ground, addressed to Bhīma.