Shloka 31
त्रयी वार्ता दण्डनीतिस्तिस््रो विद्या विजानताम् | ताभि: सम्यक् प्रयुक्ताभिलोंकयात्रा विधीयते,वेदत्रयी, वार्ता (कृषि-वाणिज्य आदि) और दण्डनीति--ये तीन विद्याएँ हैं (इनमें वेदाध्ययन ब्राह्मणकी, वार्ता वैश्यकी और दण्डनीति क्षत्रियकी जीविकावृत्ति है)। विज्ञ पुरुषोंद्वारा इन वृत्तियोंका ठीक-ठीक प्रयोग होनेसे लोकयात्राका निर्वाह होता है
vaiśampāyana uvāca | trayī vārtā daṇḍanītis tisro vidyā vijānatām | tābhiḥ samyak prayuktābhir lokayātrā vidhīyate ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—พระเวทสาม, วารตา (การเลี้ยงชีพ เช่น เกษตรและการค้า), และทัณฑนีติ (ศาสตร์แห่งการปกครองและการลงโทษ)—นี่คือวิชาสามประการที่บัณฑิตยอมรับ. เมื่อใช้ให้ถูกต้องและพอเหมาะแล้ว ความเป็นอยู่ของโลกย่อมดำเนินไป และระเบียบสังคมย่อมตั้งมั่น.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Society is sustained when three domains are rightly practiced: sacred learning (trayī/three Vedas), productive livelihood (vārtā), and just governance (daṇḍanīti). The verse emphasizes balance—knowledge, economy, and law must each function properly for lokayātrā, the ongoing life of the world.
In Vaiśampāyana’s narration, a general principle of dharma is being stated: the wise recognize three foundational disciplines, and their proper application maintains social life. It serves as a reflective teaching within the Vana Parva’s broader discussions on conduct, duty, and order.