Shloka 29
Bhīmasena–Hanūmān Saṃvāda: The Tail Test and the Divine Path
मत्तवारणताम्राक्षो मत्ततारणवारण: । प्रियपाश्चोपविष्टाभिव्यवित्ताभिविचिष्टितै:,मतवाले हाथीके समान ही उनकी लाल-लाल आँखें थीं। वे समरभूमिमें मदोन्मत्त हाथियोंको भी पीछे हटानेमें समर्थ थे। अपने प्रियतमके पार्श्वभागमें बैठी हुई यक्ष और गन्धर्वोकी युवतियाँ सब प्रकारकी चेष्टाओंसे निवृत्त हो स्वयं अलक्षित रहकर भीमसेनकी ओर देख रही थीं। वे उन्हें सौन्दर्यके नूतन अवतार-से प्रतीत होते थे। इस प्रकार पाण्डुनन्दन भीम गन्धमादनके रमणीय शिखरोंपर खेल-सा करते हुए विचरने लगे। वे दुर्योधनद्वारा दिये गये नाना प्रकारके असंख्य क्लेशोंका स्मरण करते हुए वनवासिनी द्रौपदीका प्रिय करनेके लिये उद्यत हुए थे। उन्होंने मन-ही-मन सोचा--“अर्जुन स्वर्गलोकमें चले गये हैं और मैं फूल लेनेके लिये इधर चला आया हूँ। ऐसी दशामें आर्य युधिष्ठिर कोई कार्य कैसे करेंगे? नरश्रेष्ठ महाराज युधिष्ठिर नकुल और सहदेवपर अत्यन्त स्नेह रखते हैं। उन दोनोंके बलपर उन्हें विश्वास नहीं है। अतः वे निश्चय ही उन्हें नहीं छोड़ेंगे, अर्थात् कहीं नहीं भेजेंगे। अब कैसे मुझे शीघ्र वह फूल प्राप्त हो जाय--यह चिन्ता करते हुए नरश्रेष्ठ भीम पक्षिराज गरुड़के समान वेगसे आगे बढ़े। उनके मन और नेत्र फूलोंसे भरे हुए पर्वतीय शिखरोंपर लगे हुए थे
vaiśampāyana uvāca | mattavāraṇatāmrākṣo mattatāraṇavāraṇaḥ | priyapārśvopaviṣṭābhir yakṣagandharvayoṣidbhiḥ sarvaceṣṭāvinivṛttābhir alakṣitābhir api bhīmasenaṃ nirīkṣyamāṇābhiḥ | sa tābhir nūtanasaundaryāvatāra iva pratibhāti sma | evaṃ pāṇḍunandano bhīmo gandhamādanaramaṇīyaśikhareṣu krīḍann iva vicacāra | sa duryodhanadattān anekavidhān asaṅkhyān kleśān anusmaran vanavāsinīṃ draupadīṃ priyakartuṃ samudyataḥ | sa manasā cintayām āsa—“arjuno divam gataḥ, ahaṃ ca puṣpārtham iha gataḥ; etādṛśyāṃ daśāyām āryo yudhiṣṭhiraḥ kathaṃ kāryaṃ kariṣyati? sa nakulasahadevayoḥ atīva snehavān; tayoḥ bale tasya viśvāso nāsti; ataḥ sa tau naiva parityakṣyati, na ca kvacid preṣayiṣyati. kathaṃ nu me śīghraṃ tat puṣpaṃ prāpsyate?” iti cintayan naravyāghro bhīmaḥ pakṣirājagaruḍa iva vegena agre jagāma | tasya manaś ca netre ca puṣpabhariteṣu parvataśikhareṣu āsaktam āsīt ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ดวงตาของภีมะแดงดุจช้างเมามัน และในสนามรบเขาสามารถขับไล่แม้ช้างศึกที่กำลังคลุ้มคลั่งได้ เหล่าสาวยักษ์และสาวคันธรรพ์ซึ่งนั่งอยู่ใกล้คนรักของตน ต่างระงับกิริยา พยายามให้ตนไม่เป็นที่สังเกต แต่ก็ยังเฝ้ามองภีมเสนอยู่มิคลาด; สำหรับพวกนาง เขาประหนึ่งอวตารใหม่แห่งความงาม ดังนั้นโอรสแห่งปาณฑุจึงท่องไปบนยอดเขาอันรื่นรมย์แห่งคันธมาทนะราวกับกำลังเล่นสนุก ระลึกถึงความทุกข์นับไม่ถ้วนที่ทุรโยธน์ก่อให้ เขามุ่งหมายจะทำให้นางเทราปทีผู้พำนักในป่าพอใจ เขาคิดในใจว่า “อรชุนไปสู่สวรรค์แล้ว และเรามาที่นี่เพื่อเสาะหาดอกไม้ ในสภาพเช่นนี้ อารยะยุธิษฐิระจะจัดการกิจการได้อย่างไร? พระราชายุธิษฐิระรักนกุลและสหเทวะยิ่งนัก แต่ไม่วางใจในกำลังของทั้งสอง ดังนั้นย่อมไม่ทอดทิ้งหรือส่งพวกเขาไปไหน” ด้วยความกังวลจะได้ดอกไม้โดยเร็ว ภีมะผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์จึงพุ่งไปด้วยความเร็วประหนึ่งครุฑ ใจและสายตาของเขาจดจ่ออยู่ที่ยอดเขาซึ่งอัดแน่นด้วยมวลดอกไม้
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharma expressed as steadfast responsibility: Bhīma’s personal mission (seeking flowers to please Draupadī) is balanced by concern for the larger household order under Yudhiṣṭhira. It also shows how remembrance of injustice can be transmuted into purposeful action rather than despair.
Bhīma moves swiftly across the fragrant peaks of Gandhamādana in search of flowers. Celestial maidens watch him in admiration. As he advances, he reflects on Arjuna’s absence and worries about how Yudhiṣṭhira will manage without sending the younger twins away, intensifying his urgency to obtain the flowers quickly.