Shloka 37
Gandhamādana-praveśa and the Sudden Storm (गन्धमादनप्रवेशः — चण्डवातवर्षवर्णनम्)
युधिष्ठिर! परम बुद्धिमान् देवदेव भगवान् श्रीहरिके यमराजका कार्य सँभालते समय किसी भी प्राणीकी मृत्यु नहीं होती थी; परंतु उत्पत्तिका कार्य पूर्ववत् चलता रहा ।। वर्धन्ते पक्षिसंघाश्व तथा पशुगवेडकम् | गवाश्चं च मृगाश्नचैव सर्वे ते पिशिताशना:,फिर तो पक्षियोंके समूह बढ़ने लगे। गाय, बैल, भेड़-बकरे आदि पशु, घोड़े, मृग तथा मांसाहारी जीव सभी बढ़ने लगे
Yudhiṣṭhira! parama-buddhimān devadeva bhagavān śrī-hariḥ—yamarājasya kāryaṁ sambhālate samaye kasyāpi prāṇino mṛtyur na bhavati sma; parantu utpattikā kāryaḥ pūrvavat pravavarta. Vardhante pakṣi-saṅghāś ca tathā paśu-gaveḍakam; gavāś ca vṛṣabhāś caiva mṛgāś caiva sarve te piśitāśanāḥ.
โลมศะกล่าวว่า “โอ้ ยุธิษฐิระ! เมื่อพระหริ—เทพเหนือเทพ ผู้ทรงปรีชาสูงสุด—รับภาระแห่งยมะแล้ว สัตว์ทั้งหลายไม่มีผู้ใดถึงความตาย; แต่กิจแห่งการกำเนิดยังดำเนินดังเดิม ครั้นแล้วฝูงนกก็เพิ่มพูน โคและวัว ตลอดจนสัตว์เลี้ยงต่าง ๆ แพะและแกะ ม้า กวาง—แม้สัตว์กินเนื้อทั้งปวง—ล้วนทวีจำนวนขึ้นไม่หยุด”
लोगमश उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that death is not merely a calamity but a necessary function within cosmic order: if mortality ceases while birth continues, imbalance follows—unchecked multiplication of beings. Dharma includes maintaining balance through properly functioning roles (like Yama’s).
Lomaśa narrates an episode where Lord Hari temporarily manages Yama’s office; during that period no creature dies, yet births continue, causing rapid increase of birds, domestic animals, wild animals, and even carnivores—setting up the theme of cosmic imbalance when death is suspended.