Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

सोमक–जन्तु उपाख्यानम्

Somaka–Jantu Exemplar: The Quest for a Hundred Sons

ततः पिपीलिका जन्‍्तुं कदाचिददशत्‌ स्फिचि । स दष्टो व्यनदन्नादं तेन दुःखेन बालक:,एक दिन एक चींटीने जन्तुके कटिभागमें डँस लिया। चींटीके काटनेपर उसकी पीड़ासे विकल हो जन्तु सहसा रोने लगा

tataḥ pipīlikā jantuṃ kadācid adaśat sphici | sa daṣṭo vyanadann ādaṃ tena duḥkhena bālakaḥ ||

ต่อมาอยู่วันหนึ่ง มดตัวหนึ่งกัดที่ก้นของเด็กน้อย ครั้นถูกกัดแล้ว เด็กนั้นก็ร้องลั่นด้วยความเจ็บปวด พลันสะท้านสะเทือนด้วยทุกขเวทนา

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
Formअव्यय
पिपीलिकाan ant
पिपीलिका:
Karta
TypeNoun
Rootपिपीलिका
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
जन्तुम्a creature
जन्तुम्:
Karma
TypeNoun
Rootजन्तु
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कदाचित्once, at some time
कदाचित्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootकदाचित्
Formअव्यय
अदशत्bit
अदशत्:
TypeVerb
Rootदश्
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन
स्फिचिon the buttock/hip
स्फिचि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्फिच्
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दष्टःhaving been bitten
दष्टः:
TypeAdjective
Rootदंश् (दश्) → दष्ट (क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
व्यनदत्cried out, wailed
व्यनदत्:
TypeVerb
Rootनद् (वि-)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन
नादम्a sound/cry
नादम्:
Karma
TypeNoun
Rootनाद
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तेनby that, because of that
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
दुःखेनwith pain, due to pain
दुःखेन:
Karana
TypeNoun
Rootदुःख
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
बालकःthe boy/child
बालकः:
Karta
TypeNoun
Rootबालक
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

लोगश उवाच

P
pipīlikā (ant)
J
jantu (creature)
B
bālaka (young one/child)

Educational Q&A

Even a tiny creature can inflict real pain; recognizing this fosters empathy and supports ethical restraint (avoiding harm to living beings).

An ant bites a young creature on the buttock, and the child cries out loudly from the sudden pain.