Shloka 13
सोमक–जन्तु उपाख्यानम्
Somaka–Jantu Exemplar: The Quest for a Hundred Sons
उस समय सोमकने कहा--इस संसारमें किसी पुरुषके एक ही पुत्रका होना धिक््कारका विषय है। एक पुत्र होनेकी अपेक्षा तो पुत्रहीन रह जाना ही अच्छा है। एक ही संतान हो तो सब प्राणी उसके लिये सदा आकुल-व्याकुल रहते हैं, अतः एक पुत्रका होना शोक ही है ।। इदं भार्याशतं ब्रह्मन् परीक्ष्य सदृशं प्रभो । पुत्रार्थिना मया वोढं न तासां विद्यते प्रजा,ब्रह्मन! मैंने अच्छी तरह जाँच-बूझकर पुत्रकी इच्छासे अपने योग्य सौ स्त्रियोंके साथ विवाह किया, किंतु उनके कोई संतान नहीं हुई
Somaka uvāca—dhig eko 'pi putro loke; putrahīnatvam eva varam. ekasmin putre sati sarve prāṇinaḥ tasyaiva kṛte nityaṃ ākulavyākulā bhavanti; ato 'yaṃ eko putraḥ śokahetur eva. idaṃ bhāryāśataṃ brahman parīkṣya sadṛśaṃ prabho, putrārthinā mayā voḍhaṃ na tāsāṃ vidyate prajā.
โสมกะตรัสว่า “การมีโอรสเพียงองค์เดียวในโลกนี้น่าติเตียน; ไร้โอรสเสียยังดีกว่า เมื่อมีบุตรเพียงคนเดียว สรรพผู้คนย่อมกังวลอยู่เนืองนิตย์เพราะเขา; ฉะนั้นความเป็นผู้มีโอรสหนึ่งเดียวจึงเป็นแต่ความโศก โอ้พราหมณ์เอ๋ย เราใคร่ได้โอรส จึงไตร่ตรองตรวจสอบแล้วอภิเษกกับมเหสีผู้เหมาะสมถึงร้อยนาง แต่ไม่มีนางใดให้กำเนิดบุตรแก่เราเลย”
सोमक उवाच
Educational Q&A
Somaka frames excessive attachment to a single heir as a source of constant anxiety and grief, suggesting that the fear of losing the only child can outweigh the joy of having one. The verse highlights how desire for lineage (putrārtha) can generate suffering when it becomes an obsession.
Somaka speaks to a Brahman, lamenting that having only one son is perilous and sorrowful. He then explains his own predicament: despite marrying a hundred carefully chosen wives in hopes of sons, he has obtained no offspring.